Η Αννα Φραγκουδάκη έχει αναφερθεί(*) από παλιά στο διπλό νόημα μιας δήλωσης: «Στη γλωσσική διαδικασία οποιαδήποτε δήλωση έχει πάντα δύο νοήματα, ένα κυριολεκτικό που μας δίνει το λεξικό, κι άρα για την κατανόησή του αρκεί η τεχνική γνώση του του λεξιλογίου, κι ένα λανθάνον που μας το δίνει η γνώση των κοινωνικών συνθηκών παραγωγής της δήλωσης, δίχως την οποία η τεχνική γνώση είναι ανεπαρκέστατη».

Ανάμεσα στα παραδείγματα που φέρνει είναι κι η πολύ απλή δήλωση «Η ώρα είναι επτάμισυ». Ποιός μπορεί νάχει απορία για το κυριολεκτικό νόημά της; Ο πομπός πληροφορεί το δέκτη πως είναι επτάμισυ η ώρα. Αν, όμως, πομπός είναι η μητέρα και δέκτης το παιδί της που έχει αφήσει τα βιβλία του ανοιχτά και παίζει, το νόημα είναι όχι μόνο πλουσιότερο, αλλά δεν έχει και πολύ σχέση με την κυριολεκτική σημασία. Ανάλογα με τις κοινωνικές συνθήκες εκπομπής και λήψης της η ίδια απλή δήλωση μπορεί να σημαίνει: «Γιατί άργησες τόσο;» ή «Εχουμε καιρό, γιατί βιάζεσαι;» ή «Πώς νύχτωσε χωρίς να το καταλάβω;» ή «Αρκετά έμεινες, ώρα να πηγαίνεις» κ.ο.κ.

«Δεν κατανοώ την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης», δήλωσε ο Γκ. Βεστερβέλε, γερμανός υπουργός εξωτερικών, όταν πληροφορήθηκε την απόφαση της Ελλάδας να παρέμβει στο ∆ιεθνές ∆ικαστήριο της Χάγης υπέρ των θυµάτων του ∆ιστόµου. Παρέλειψε, πάντως, να ζητήσει διευκρινίσεις (για να την κατανοήσει) πράγμα που περισσότερο θα ταίριαζε στο «Δεν συμφωνώ με την απόφαση». Δεν χρειάσθηκε, όμως, να γίνει τόσο σαφής. Υπάρχει κάποιος που δεν κατάλαβε, τι να εννοεί;

(*) «Γλώσσα κι ιδεολογία» – Εκδόσεις Οδυσσέας, 1987
 

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News