Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας δείχνει να θέλει, περισσότερο από ποτέ, να πνίξει κάθε ίχνος αρνητισμού και να προωθήσει αποκλειστικά τη «θετική ενέργεια». Οι αστυνομικές αρχές της πόλης Γουεϊφάνγκ, στις ανατολικές ακτές της χώρας, δηλώνουν ιδιαίτερα ικανοποιημένες από τα αποτελέσματά τους· σύμφωνα με την τοπική κυβέρνηση, το 99,1% των περίπου εννέα εκατομμυρίων κατοίκων δηλώνει ότι νιώθει ασφαλές, ενώ τα περιστατικά εγκληματικότητας, από απάτες μέχρι ληστείες, φέρεται να έχουν μειωθεί μέσα στον τελευταίο χρόνο. Ωστόσο, οι τοπικοί αστυνομικοί αντιμετωπίζουν πλέον μια πολύ πιο δύσκολη μορφή «παραβατικότητας»: τη διάδοση αρνητικών συναισθημάτων και απαισιοδοξίας μέσα στην κοινωνία.

Τα κριτήρια για το τι θεωρείται παραβίαση είναι θολά. Σε ανακοίνωσή της πριν από έναν μήνα περίπου, η αστυνομία της Γουεϊφάνγκ παρουσίασε διάφορες υποθέσεις. Σε μία από αυτές, ένας κάτοικος δημοσίευε στα κοινωνικά δίκτυα βίντεο επικριτικά για τις αγροτικές πολιτικές της κυβέρνησης. Τα βίντεο χαρακτηρίστηκαν από τις Αρχές «παραπλανητικά» και οι αστυνομικοί δήλωσαν ότι τον «έπεισαν» να τα διαγράψει. Σε μια άλλη περίπτωση, ένας μαθητής, έπειτα από ένα επεισόδιο στο σχολείο του, κατηγόρησε διαδικτυακά τον καθηγητή για εκφοβισμό, κάτι που, σύμφωνα με την αστυνομία, έβλαψε τη φήμη του σχολείου. Ο νεαρός κλήθηκε για «αυστηρή σύσταση» ώστε να «διορθώσει» τη συμπεριφορά του.

Η Γουεϊφάνγκ δεν είναι ιδιαίτερη περίπτωση, έγραψε πρόσφατα ο Economist. Σε ολόκληρη την Κίνα βρίσκεται σε εξέλιξη μια εκστρατεία που επιδιώκει να καταπνίξει την απαισιοδοξία και να ενισχύσει τη θετική διάθεση του πληθυσμού. Η πρακτική αυτή δεν είναι καινούργια. Ενας από τους σταθερούς άξονες της ηγεσίας του Σι Τζινπίνγκ, ήδη από το 2012, είναι η προώθηση της «θετικής ενέργειας» στον δημόσιο λόγο και ιδιαίτερα στο διαδίκτυο. Οσοι εκφράζουν κριτική απέναντι στην κυβέρνηση διατρέχουν πάντα τον κίνδυνο να λογοκριθούν ή και να χάσουν τους λογαριασμούς τους.

Ωστόσο, η ένταση και η έκταση της νέας εκστρατείας δείχνει ότι οι ηγέτες ανησυχούν πολύ. Η πιο προφανής εξήγηση είναι η επιβράδυνση της οικονομίας. Περίπου το 17% των νέων ηλικίας 16 έως 24 ετών (αν εξαιρεθούν οι φοιτητές) είναι άνεργοι, σύμφωνα με τα τελευταία επίσημα στοιχεία. Και όπως συμβαίνει παντού, η δυσαρέσκεια των νέων, σε συνδυασμό με την παντοδυναμία των κοινωνικών δικτύων, μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε κοινωνική ένταση.

Υπάρχει όμως και κάτι ευρύτερο: η γενικότερη ψυχολογία της κινεζικής κοινωνίας αλλάζει. Επί δεκαετίες η Κίνα θεωρείτο μια από τις πιο αισιόδοξες χώρες του κόσμου, με διάχυτη την πεποίθηση ότι το μέλλον θα φέρει περισσότερες και καλύτερες ευκαιρίες. Τα τελευταία χρόνια, όμως, αυτή η βεβαιότητα έχει αρχίσει να ξεθωριάζει.

Η καταγραφή μιας τέτοιας μεταβολής είναι δύσκολη, σημείωσε ο Economist, καθώς η μελέτη της κοινής γνώμης στην Κίνα παραμένει περίπλοκη. Παρ’ όλα αυτά, διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν αυξανόμενη απογοήτευση. Σε μεγάλες έρευνες του 2004, 2009 και 2014, ο αμερικανός κοινωνιολόγος Μάρτιν Κινγκ Γουάιτ, σε συνεργασία με κινέζους ακαδημαϊκούς, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, παρά τις τεράστιες ανισότητες, οι Κινέζοι δεν ήταν ιδιαίτερα δυσαρεστημένοι· εστίαζαν περισσότερο στον παράγοντα της δικαιοσύνης και πίστευαν ότι η επιτυχία βασίζεται κυρίως στο ταλέντο και την προσωπική προσπάθεια.

Υστερα από σχεδόν δέκα χρόνια, ο Γουάιτ επανέλαβε τη μελέτη και δημοσίευσε τα νέα αποτελέσματα στο China Journal. Η μεταβολή ήταν εντυπωσιακή: ενώ στις προηγούμενες έρευνες περίπου το 62% συμφωνούσε ότι η σκληρή δουλειά ανταμείβεται στην Κίνα, τώρα το ποσοστό είχε κατρακυλήσει στο 28%. Αλλη πρόσφατη μελέτη, από καθηγητές του Πανεπιστημίου του Πεκίνου, δείχνει ότι οι νεότεροι Κινέζοι πιστεύουν ολοένα λιγότερο ότι τα παιδιά φτωχών οικογενειών μπορούν να ανέλθουν κοινωνικά.

Παρ’ όλα αυτά, οι Κινέζοι εμφανίζονται πιο απαισιόδοξοι, αλλά εξακολουθούν να είναι κατά μέσο όρο πιο αισιόδοξοι από πολλούς Δυτικούς. Σύμφωνα με τη νεότερη έρευνα του Γουάιτ, σχεδόν οι μισοί πιστεύουν ότι θα ζουν καλύτερα σε πέντε χρόνια, αν και αυτό είναι σαφώς μειωμένο σε σχέση με το 75% που θεωρούσε το ίδιο πριν από μια δεκαετία.

Για την κινεζική ηγεσία, ωστόσο, ακόμη και αυτή η σχετική αύξηση της απαισιοδοξίας αποτελεί απειλή. Δεν υπονομεύει μόνο το επίσημο αφήγημα της συνεχούς προόδου και ευημερίας, αλλά αντικατοπτρίζει και μια γενικότερη κόπωση, μια αίσθηση ότι η ατομική προσπάθεια δεν αποδίδει πλέον όπως παλιά. Οταν η Κρατική Διοίκηση Κυβερνοχώρου ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο την εκστρατεία κατά του «αρνητικού περιεχομένου», δήλωσε ρητά ότι στόχος είναι η καταπολέμηση της ιδέας ότι «η σκληρή δουλειά δεν ανταμείβεται».

Η δημόσια συζήτηση, σύμφωνα με τον Economist, επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στην απαγόρευση τριών δημοφιλών influencers από τις μεγάλες πλατφόρμες. Ο Ζανγκ Σουεφένγκ, εκπαιδευτικός σύμβουλος, είχε ισχυριστεί ότι τα παιδιά φτωχών οικογενειών δύσκολα βρίσκουν καλές δουλειές, επειδή στερούνται κοινωνικών διασυνδέσεων. Ο Χου Τσενφένγκ, γνωστός livestreamer, χώριζε προκλητικά τον πληθυσμό σε χρήστες Apple και Android, ως ένδειξη κοινωνικής τάξης. Τέλος, ο ταξιδιωτικός blogger Λαν Ζανφέι προέβαλε μια υπερβολικά χλιδάτη εικόνα ζωής, ενοχλώντας όσους βρίσκονται σε πολύ πιο δύσκολη οικονομική θέση. Συνολικά, οι Αρχές δήλωσαν ότι έχουν κλείσει ή αναστείλει περίπου 1.200 λογαριασμούς.

Η αρνητικότητα, όμως, δεν εξαφανίστηκε μαζί με τους λογαριασμούς αυτούς. Κάθε φορά που δημοσιοποιούνται οικονομικά στοιχεία, τα σχόλια για τις πραγματικές δυσκολίες της κοινωνίας πληθαίνουν. Επίσης, ο όρος «θετική ενέργεια» χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο με ειρωνεία, ακόμη και με σαρκασμό, στις καθημερινές συζητήσεις.

Σε μια εποχή που τα κοινωνικά δίκτυα οξύνουν την οργή παγκοσμίως, είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς γιατί η κινεζική ηγεσία ανησυχεί τόσο, κατέληξε ο Economist. Ωστόσο, η τρέχουσα εκστρατεία της στρέφεται όχι μόνο κατά της κριτικής προς το κράτος, αλλά και κατά της ίδιας της απεικόνισης της πραγματικότητας. Και όταν η λογοκρισία στοχεύει τα συμπτώματα αντί για τις αιτίες, το αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι επιφανειακό. Οι βαθύτερες ρίζες της νέας κινεζικής απαισιοδοξίας βρίσκονται στην οικονομία και όχι στις εφαρμογές.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News