Η καύση των νεκρών και η ανέγερση αποτεφρωτηρίου στην Ελλάδα είναι ζήτημα κοινωνικής συνείδησης και αυτοδιάθεσης. Οι κορώνες της Ιεράς Συνόδου εναντίον εκείνων που θέλουν για τελευταίο αντίο την καύση είναι για λαϊκή κατανάλωση. Αργά ή γρήγορα θα εφαρμοστεί και αυτή η πρακτική διαχείρισης των πτωμάτων.Tόσο απλά και τόσο κυνικά. Ας αφήσουμε λοιπόν στην άκρη τους αφορισμούς της Εκκλησίας. Σημασία έχει να αποδίδεται η τιμή και ο μέγιστος σεβασμός προς το ανθρώπινο σώμα είτε προορίζεται για το χώμα είτε για τη φωτιά. Γι’ αυτό και ό,τι εξακολουθεί να με ταράζει περισσότερο από την πανίσχυρη «νεκρική μπίζνα» είναι η εκταφή, μία αποτρόπαια πρακτική υπό τις ευλογίες της Εκκλησίας.

Εξηγούμαι, λοιπόν: Η Ιερά Σύνοδος πιστεύει ότι η ταφή των νεκρών αποτελεί αρχαία και αδιάκοπη παράδοση της Εκκλησίας, η οποία στηρίζεται στον σεβασμό του ανθρωπίνου σώματος ως «ναόν του Θεού». Αναρωτιέμαι, ωστόσο, κατά πόσο εξακολουθεί να βλέπει ως ναό του Θεού το μουμιοποιημένο σώμα και τα οστά που βγαίνουν στο φως όταν στα Κοιμητήρια τελείται η φρικιαστική και βάρβαρη πράξη της εκταφής;

Γράφω διπλά ενοχλημένος, ενόψει της εκταφής την οποία θα δω και θα υποστώ στο μνήμα που είναι θαμμένοι οι γονείς μου. Όχι, δεν πρόκειται για οικογενειακό τάφο. Ήταν τάφος τριετίας του πατέρα μου ο οποίος πήρε παράταση τριών ετών όταν στο μεταξύ έφυγε και η μητέρα μου. Μαζί στη ζωή, μαζί στον θάνατο, μαζί και στην εκταφή…

Τα μαγαζάκια θανάτου, με τον πακτωλό χρημάτων που έχουν στήσει τα δημοτικά κοιμητήρια και η Εκκλησία, πουλούν ακριβά τους οικογενειακούς τάφους, στους οποίους η εκταφή και το γκρέμισμα αργεί. Στο Α’ Νεκροταφείο οι τιμές μπορεί να φτάσουν όσο ένα διαμέρισμα. Ακόμη και στον θάνατο επικρατεί ρατσισμός και, φυσικά, εκμετάλλευση. Πάνω στη στενοχώρια συνήθως ο κόσμος δεν φείδεται χρημάτων. Η χαρά (γάμοι, βαφτίσια) και η λύπη (κηδείες, μνημόσυνα, τάφοι) θέλουν λεφτά και όταν είσαι φορτισμένος συναισθηματικά δεν τα πολυσκέφτεσαι.

Οι υπόλοιποι τάφοι, των κοινών θνητών, συντηρούνται και διατηρούνται, αφού αποδοθούν τα τέλη ευπρεπισμού (τι ωραία λέξη για να πληρώνεις) για μία τριετία. Μετά το πέρας των τριών ετών μπαίνεις στην περιπέτεια -στο θρίλερ, για να είμαι ακριβής- της εκταφής. Κι εγώ ο βλάκας νόμιζα ότι η εκταφή σώματος γίνεται για λόγους εγκληματολογικής επιστήμης ή άλλων επιστημονικών μελετών. Όπως στην αμερικανική σειρά Bones. Οι μουσουλμάνοι -αυτοί οι απολίτιστοι, κατά την πολιτισμένη Δύση- δεν επιτρέπουν τις εκταφές επειδή σέβονται τους νεκρούς τους. Η δική μας Εκκλησία ανταπαντά ότι η εκταφή των νεκρών γίνεται λόγω έλλειψης χώρων. Στις μωαμεθανικές χώρες, όμως, που απαγορεύεται η εκταφή, οι πληθυσμοί είναι πυκνοί και αυξανόμενοι και οι νεκροί περισσότεροι. Πού βρίσκουν τους χώρους;

Πόσα στρέμματα θέλει ένα νεκροταφείο; Γιατί δεν χτίζονται τα κοιμητήρια εκτός πόλης; Δεν είναι εύκολες οι άδειες, σου λέει η Εκκλησία. Τα νεκροταφεία της Αττικής, που βρίσκονται εντός του οικιστικού ιστού -κάθε γειτονιά και ένα νεκροταφείο- έχουν πήξει. Λογικό και αναμενόμενο. Ούτε ένα εκατοστό δεν έχει πάει χαμένο. Κάπως έτσι, εφαρμόζεται η μέθοδος του «φύγε εσύ, έλα εσύ» για τους αποδημούντες εις Κύριον.

Η διαδικασία της εκταφής απαιτεί παρόντες συγγενείς των νεκρών. Καλούνται ως μάρτυρες να επιβεβαιώσουν τι ακριβώς; Να αναγνωρίσουν το πτώμα; Μάλλον να ξαναζήσουν στιγμές οδύνης και φρίκης. Πολύ συχνά τα σώματα που βγαίνουν στην επιφάνεια δεν βρίσκονται σε τόσο προχωρημένη σήψη με αποτέλεσμα να εκταφιάζονται μούμιες και όχι σκελετοί. Φταίνε τα φάρμακα λένε οι εργάτες που κάνουν τις εκταφές. Μήπως φταίνε οι ασφυκτικοί τάφοι οι οποίοι δεν αερίζονται, και άρα δεν διευκολύνεται η διαδικασία της σήψης; Μήπως πάλι φταίει το χώμα που ψεκάζεται με χημικά; Μήπως αυτά που τρώμε και πίνουμε όταν είμαστε εν ζωή; Μήπως το φαινόμενο της πεταλούδας; Ερωτήματα που μοιάζουν με θεωρίες συνωμοσίας και συντηρούν τις αμπελοφιλοσοφίες των νεκροταφείων.

Μικρή σημασία όμως έχουν όλα αυτά μπροστά στο μακάβριο θέαμα. Τι γίνεται σε αυτήν την περίπτωση; Οι συγγενείς θα ζήσουν ένα νέο σκηνικό κηδείας. Θα δουν τη μεταφορά του νεκρού σε έναν νέο τάφο προκειμένου να λιώσει όλο το σώμα, δίπλα σε άλλα σώματα που επίσης δεν έχουν λιώσει. Αφού συμβεί αυτό, τα οστά θα καθαριστούν με κρασί και θα τοποθετηθούν στο οστεοφυλάκιο έναντι ποσού 50 ευρώ. Αν όμως δεν επιθυμείς τη φύλαξη των οστών ή αν αδυνατείς να πληρώσεις, οι υπηρεσίες των δήμων θα ρίξουν τα οστά των νεκρών σε ένα βαθύ πηγάδι, εντός του νεκροταφείου, που το ονομάζουν "χωνευτήρι" (χώρος για χωνευτήρι υπάρχει, για αποτεφρωτήριο όχι). Λέξη που επιτρέπει η αισθητική της Εκκλησίας.

Πώς η ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία πιστεύει ότι το χωνευτήρι είναι λιγότερο ανίερο από την καύση; Πώς λιβανίζει το μεγάλο και σκοτεινό πηγάδι όπου καταλήγουν τα κόκαλα των αγαπημένων μας από βαριεστημένους δημοτικούς εργάτες -τι να κάνουν κι αυτοί- οι οποίοι με το ένα χέρι ξύνουν τα φρύδια τους και με το άλλο επιτελούν το μακάβριο καθήκον τους; Κι αν κάποιοι ευσεβείς λένε ότι στο χωνευτήρι θα γίνουν χώμα τα οστά του βασιλιά αλλά και του ζητιάνου, οι «ασεβείς» απαντούν ότι και με την καύση καταλήγουν άπαντες στάχτη.

«Η ταφή των νεκρών εκφράζει την πίστη της Εκκλησίας προς την Ανάσταση και την αιώνιο ζωή. Ο σεβασμός προς τα λείψανα των κεκοιμημένων αποδεικνύει την πίστη μας στην αθάνατη ψυχή», μου είπε ένας παπάς. Με ενίσχυσε συναισθηματικά και ψυχολογικά και μου θύμισε τον λόγο του Χριστού για την ελπίδα και την ανάσταση.

«Μετά την εκταφή, στο Χωνευτήρι, για να ξεμπερδεύεις» μου είπε ένας άλλος παπάς και μάλιστα πάνω από τον τάφο των δικών μου. Εκεί όπου ο παρηγορητικός λόγος του Χριστού και των πατέρων της Εκκλησίας στριμώχνεται στον πάτο μαζί με χιλιάδες οστά εκείνων που κάποτε είχαν και σάρκα.

*Ο Σπύρος Μιχαλόπουλος είναι δημοσιογράφος

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News