Σαντορίνη: διαχρονική αισθητική
04/06/2012
------------------------------------------------------
Σαντορίνη: διαχρονική αισθητική
Φωτογραφίες: Βασίλης Μακρής
Κείμενο: Νίκος Δελένδας
Επιμέλεια φωτογράφισης: Μέμος Φιλιππίδης
Βοηθός φωτογράφου: Μαρίλη Ζάρκου
------------------------------------------------------
Του Νίκου Δελένδα, αρχιτέκτονα
«ΑΠΟΒΙΟΜΗΧΑΝΙΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΠΑΛΙΟΥ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΤΟΜΑΤΑΣ στην παραλία της Βλυχάδας στη Σαντορίνη»
Το εργοστάσιο και η κατοικία κατασκευάστηκαν το 1946 από τον Δημήτριο Νομικό.
Η λειτουργία του ξεκίνησε τον ίδιο χρόνο.
Συμπληρώθηκε με αποθήκες το 1953.
Το εργοστάσιο λειτούργησε με αντικείμενο την διαλογή, επεξεργασία και συσκευασία της σαντορινιάς τομάτας έως το 1981.
Όταν ανέλαβα (2009) την διαμόρφωση των μακρόστενων στοών, των σηράγγων και των σταυροθολίων του παλιού εργοστασίου (τις Αποθήκες, την Αποστείρωση και το Καζάνι), δεν φαντάστηκα ότι το τελειωμένο αποτέλεσμα θα ήταν σαν να ήταν από πάντα εκεί. Ή μάλλον δεν μπορούσα να το εξασφαλίσω εκ των προτέρων. Υποθέτω όμως ότι αυτό ήρθε ως ανταμοιβή σωστών επιλογών, που βασίζονται στον σεβασμό και στην συνεργασία. Επίσης βασίζονται στη μεθυστική ελευθερία στην οποία καλεί η δύναμη του τόπου. Και η ανάγκη να αναμετρηθείς με την διαχρονία και την ιστορία.
Πιο πεζά (συγκεκριμένα) τώρα: τι έχει ενδιαφέρον σε αυτό το κτίριο; Πρώτον, ότι στο μεγαλύτερο μέρος του δεν αποτελεί κτίριο με την κλασική έννοια του «ορθώματος». Διαπραγματεύεται τα όρια: γη και θάλασσα, γη και ουρανό, κτιστό και φυσικό. Για την ακρίβεια, στο τελείωμα μιας μακράς σειράς γεωλογικών σχηματισμών κατά μήκος της παραλίας, των τράφων, προστίθεται διά της αντικατάστασης, μία συστοιχία θόλων, οι οποίοι στην συνέχεια σφραγίζονται και δημιουργούν μια βάση, που τελειώνει την σειρά των τράφων.
Η ένωση της «κατοικημένης γης» με τον φυσικό άσκαπτο χώρο είναι ρευστή και μεταβαλλόμενη. Και είναι κρυφή. Υπονοείται μόνο από τα α-σαφή όρια του κατοικημένου από το φυσικό. Και αυτός είναι ο λόγος που η επιλογή του υλικού της εξωτερικής επεξεργασίας-βαφής είχε τόσο καθοριστική σημασία: έπρεπε να είναι ένα υλικό που να περιέχει φυσικές γαίες και χρώμα και ρητίνες και διαπνοή και στεγανότητα. Έπρεπε να προστατεύει χωρίς να διαφοροποιεί απότομα.
Η βάση, το «σώμα» της «κατοικημένης γης», ακολουθεί τις γραμμές της παραλίας. Και τα χρώματά της. Η κατοικία - η πρώτη κατοικία - αναπαύεται επιβλητικά επάνω στην βάση. Και διαφέρει. Είναι στραμμένη υπό γωνία. Και αυτός είναι ο λόγος που διαφοροποιείται και με την χρωματική της παρουσία. Η μετόπη από γαλάζιο είναι ένα τέχνασμα μετάβασης από την γη στον ουρανό.
Μέσα στα σπλάχνα της γης το φως και ο άνεμος ανοίγουν ένα δίκτυο υποστήριξης της κατοίκησης. Σημεία συνάντησης στο εσωτερικό της γης και ένα meeting point: το περίκλειστο αίθριο.
Κατά τα άλλα: Οι χώροι του κτιρίου έπασχαν από έλλειψη επαρκούς φωτισμού και αερισμού, καθώς και έλλειψη ιεράρχησης στην μεταξύ τους σχέση. Το ζήτημα αυτό αντιμετωπίστηκε, ακριβώς, με την δημιουργία του εσωτερικού αιθρίου. Η οπή αυτή στο σώμα του κτιρίου οργάνωσε τον φωτισμό όσο και τις επικοινωνίες των υπαρχόντων χώρων μεταξύ τους. Βοήθησε επίσης στην οπτική αντίληψη του συγκροτήματος στο σύνολό του, παρά την δαιδαλώδη του δομή.
Τα χρώματα που χρησιμοποιήθηκαν παντού, εσωτερικά και εξωτερικά, είναι οικολογικές έγχρωμες γαίες και ασβέστες. Τα «χρώματα» αυτά είναι διαπνέοντα και δημιουργούν συνεκτική πρόσφυση με τα υποστρώματα, αποφεύγοντας την δημιουργία υγρασίας και αποκόλλησης τους.
Εσωτερικά οι χώροι βάφτηκαν με φυσικούς ασβέστες διαφόρων ποιοτήτων.
Στα δάπεδα χρησιμοποιήθηκαν έγχρωμες τσιμεντοκονίες με ένθετα τσιμεντοπλακίδια. Τα πλακίδια είναι χυτά και το κάθε χρώμα είναι μονολιθικό σε όλο το πάχος του πλακιδίου. Η τεχνοτροπία και το υλικό της κατασκευής τους δικαιολογούν την - διαισθητική στην αρχή - σχεδιαστική επιλογή της ένθεσης των πλακιδίων στις εκτεταμένες τσιμεντοκονίες που χρησιμοποιήθηκαν. Τα σχέδια είναι τα γνωστά που έχουν ιστορικά χρησιμοποιηθεί σε τόσα νεοκλασικά, αλλά και λαϊκά σπίτια του παρελθόντος.
Κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα ειδικά για το έργο. Κατά μία έννοια αποτελούν την «πολυτέλεια της απλότητας».
Κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα ειδικά για το έργο. Κατά μία έννοια αποτελούν την «πολυτέλεια της απλότητας».
Εννοείται ότι σε αυτή την αρχιτεκτονική άποψη το αποτέλεσμα εξαρτάται απόλυτα από την πολύ υψηλή ποιότητα κατασκευής. Όπου, ως ποιότητα, νοείται τόσο η τεχνική, όσο και η ψυχική και ηθική ακεραιότητα των σχεδιαστικών αποφάσεων.
Ν.Δ.
Ιούνιος 2012