1799
Ο Τζαμάλ Κασόγκι στο στούντιο του BBC στην Ουάσινγκτον, όπου είχε μια μακρά συνέντευξη με το πρόγραμμα «Χωρίς Περιορισμούς» | CreativeProtagon

Ποιος ήταν τελικά αυτός ο Τζαμάλ Κασόγκι;

Protagon Team Protagon Team 18 Οκτωβρίου 2018, 07:11
Ο Τζαμάλ Κασόγκι στο στούντιο του BBC στην Ουάσινγκτον, όπου είχε μια μακρά συνέντευξη με το πρόγραμμα «Χωρίς Περιορισμούς»
|CreativeProtagon

Ποιος ήταν τελικά αυτός ο Τζαμάλ Κασόγκι;

Protagon Team Protagon Team 18 Οκτωβρίου 2018, 07:11

Ο Τζαμάλ Κασόγκι μετέβη στην Ουάσινγκτον πέρυσι το φθινόπωρο, την ώρα που στη χώρα του ο κλοιός γύρω του έσφιγγε ολοένα και περισσότερο. Παρότι είχε διατελέσει επί πολλά χρόνια σύμβουλος και άτυπος εκπρόσωπος της βασιλικής οικογένειας της Σαουδικής Αραβίας, έπειτα από σχετική διαταγή του διαδόχου του θρόνου και ντε φάκτο ηγέτη του σουνιτικού βασιλείου πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο Κασόγκι στην πατρίδα του δεν μπορούσε πλέον να γράψει ούτε καν στο Twitter.

Η στήλη του σε μια αραβική εφημερίδα καταργήθηκε, ο γάμος του βρισκόταν στα πρόθυρα της κατάρρευσης ενώ οι αρχές είχαν απαγορεύσει στα μέλη της οικογένειάς του την έξοδο από τη χώρα, με στόχο να τον πείσουν να πάψει να επικρίνει τους κατέχοντες την εξουσία. Στη συνέχεια, μετά την άφιξή του στις ΗΠΑ, αποφάσισε τελικά να παραμείνει εκεί, καθώς έπειτα από ένα κύμα συλλήψεων, κάποιοι φίλοι του κατέληξαν στη φυλακή. Το να επιστρέψει πίσω ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο. Ξεκίνησε, οπότε, μια καινούργια ζωή, αρθρογραφώντας στην Ουάσινγκτον Ποστ και θεωρώντας πως στη Δύση θα είναι ασφαλής.

Τελευταία φορά, ωστόσο, ο Κασόγκι εθεάθη στις 2 Οκτωβρίου καθώς εισερχόταν στο προξενείο της Σαουδικής Αραβίας στην Κωνσταντινούπολη, για να παραλάβει ένα έγγραφο, απαραίτητο για τον επικείμενο, δεύτερο, γάμο του με την Τουρκάλα Χατιτζέ Τζενγκίζ. Κατά τις επόμενες δύο εβδομάδες, εν μέσω του παγκόσμιου σάλου που προκάλεσε η εξαφάνισή του, οι Τούρκοι υποστήριξαν πως είχε δολοφονηθεί και το άψυχο σώμα του διαμελιστεί από σαουδάραβες πράκτορες που μετέβησαν στην Τουρκία με δύο ιδιωτικά αεροσκάφη εταιρείας που συνδέεται στενά με τον πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν και το υπουργείο Εσωτερικών της Σαουδικής Αραβίας. Αξιωματούχοι του Ριάντ αρχικά αρνήθηκαν κάθε εμπλοκή, δηλώνοντας, μάλιστα, πως ο Κασόγκι εγκατέλειψε το προξενείο την ίδια μέρα που το επισκέφτηκε. Πλέον, όμως, εμφανίζονται έτοιμοι να παραδεχτούν πως είναι τελικά νεκρός και ότι ο θάνατός του εντός του προξενείου ήταν αποτέλεσμα μιας «ανάκρισης που είχε άσχημη εξέλιξη». Στόχος των μυστικών πρακτόρων που φέρεται να έδρασαν δίχως να έχουν λάβει επίσημη εξουσιοδότηση, ήταν να τον απαγάγουν και να τον μεταφέρουν πίσω στη Σαουδική Αραβία.

Την Τρίτη, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάικ Πομπέο μετέβη στο Ριάντ όπου μετά από συνάντησή του με το βασιλιά Σαλμάν, τον ευχαρίστησε για τη στήριξή του στη διαλεύκανση της υπόθεσης. Ο πρίγκιπας Μοχάμεντ θέλησε να επισημάνει από την πλευρά του, μιλώντας στα αγγλικά, πως με τις ΗΠΑ «είμαστε παλιοί και ισχυροί σύμμαχοι. Αντιμετωπίζουμε τις προκλήσεις μας από κοινού».

Η εξαφάνιση, όμως, και ο θάνατος, όπως διαφαίνεται, του Κασόγκι προκαλεί ήδη τριγμούς στις σχέσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Σαουδικής Αραβίας, του κύριου συμμάχου του Ντόναλντ Τραμπ στον αραβικό κόσμο, πλήττοντας ταυτόχρονα σημαντικά τη δημόσια εικόνα του 33χρονου Μοχάμεντ καθώς ενδέχεται να ζήτησε ο ίδιος, εν αγνοία μάλιστα του βασιλιά και πατέρα του, να βγει από τη μέση ο αντιφρονών δημοσιογράφος.

Το πώς θα εξελιχθεί η υπόθεση θα φανεί τις επόμενες ημέρες. Αλλά εάν ο πρίγκιπας και διάδοχος του θρόνου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είναι ο «μεταρρυθμιστής» ηγέτης που μέρα με τη μέρα γίνεται ολοένα και πιο αυταρχικός – φιμώνοντας με κάθε τρόπο όλους όσοι τολμούν να τον επικρίνουν ή να τον αμφισβητούν, διεξάγοντας μια καταστροφική πολεμική εκστρατεία στην Υεμένη, απαγάγοντας τον πρωθυπουργό του Λιβάνου και εξαναγκάζοντάς τον να παραιτηθεί, συλλαμβάνοντας κληρικούς, επιχειρηματίες αλλά και μέλη της βασιλικής οικογένειας – ποιος υπήρξε κατά τη διάρκεια της ζωής του ο Τζαμάλ Κασόγκι;

Η Μουσουλμανική Αδελφότητα και η σχέση του με τον Οσάμα μπιν Λάντεν

Η ιδέα ή μάλλον η έσχατη λύση της αυτοεξορίας αποτέλεσε ένα ισχυρό πλήγμα για τον Κασόγκι, ο οποίος είχε εργαστεί ως ρεπόρτερ, σχολιαστής και αρχισυντάκτης στη χώρα του, καταλήγοντας σύντομα να συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο επιφανών Σαουδαράβων. Στη διεθνή σκηνή άρχισε να γίνεται γνωστός εξαιτίας μιας συνέντευξης που πήρε τη δεκαετία του 1980 από τον Οσάμα μπιν Λάντεν ενώ στη συνέχεια αναδείχτηκε ως ο έμπιστος των βασιλιάδων και των πριγκίπων, γνωρίζοντας προσωπικά όλα τα υψηλά υφιστάμενα πρόσωπα που είχαν κάποια σχέση με την πορεία της Σαουδικής Αραβίας τα τελευταία 30 χρόνια. Σύμφωνα με άτομα του περιβάλλοντός του, ο Κασόγκι φέρεται να έπεσε στη δυσμένεια του πρίγκιπα Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν εξαιτίας της τάσης του να γράφει ελεύθερα όλα όσα πίστευε αλλά και της αποφασιστικότητας του να συνεχίσει να μάχεται από το εξωτερικό για την πολιτική μεταρρύθμιση στη χώρα του.

Στη φωτογραφία, στο κέντρο, ο Τζαμάλ Κασόγκι, ως ρεπόρτερ στο κατεχόμενο από τους Σοβιετικούς Αφγανιστάν, ποζάρει κρατώντας ένα ρουκετοβόλο, δίπλα σε άραβες μουτζαχεντίν

Σημαντικό ρόλο στην ανάδειξή του διαδραμάτισε η γνωριμία του με τον πρώην ηγέτη της Αλ Κάιντα. Ο Κασόγκι είχε ζήσει κάποια χρόνια στη Τζέντα, την πόλη όπου γεννήθηκε ο Μπιν Λάντεν, και, όπως και εκείνος, προερχόταν από σημαντική οικογένεια. Ο παππούς του υπήρξε γιατρός του πρώτου βασιλιά της Σαουδικής Αραβίας ενώ ο θείος του, ο Αντνάν Κασόγκι ήταν ένας διάσημος και ζάπλουτος έμπορος όπλων, γνωστός και στην Ελλάδα από την εποχή που συναντιόταν (και) με τον Ανδρέα Παπανδρέου. Ο Κασόγκι σπούδασε στις ΗΠΑ και επέστρεψε στην πατρίδα του για να δουλέψει αρχικά σε μια αγγλόφωνη εφημερίδα. Σύμφωνα με μαρτυρίες φίλων του, λίγο μετά την επιστροφή του, εισήλθε και στη Μουσουλμανική Αδελφότητα.

O θείος του Αντνάν Κασόγκι, ήταν ένας διάσημος και ζάπλουτος έμπορος όπλων, γνωστός και στην Ελλάδα από την εποχή του Ανδρέα Παπανδρέου. EPA/GUILLAUME HORCAJUELO

Παρότι στη συνέχεια σταμάτησε να συμμετέχει στις συνελεύσεις της οργάνωσης, συνέχισε να είναι εξοικειωμένος με την συντηρητική, ισλαμιστική και συχνά αντι-δυτική ρητορική τους. Οι συνάδελφοί του στην εφημερίδα πάντως τον θυμούνται ως έναν άνθρωπο φιλικό, στοχαστικό και αφοσιωμένο στη δουλειά του. Και όπως πολλοί άλλοι Σαουδάραβες κατά τη δεκαετία του 1980, στήριζε με ενθουσιασμό την τζιχάντ κατά των Σοβιετικών στο Αφγανιστάν, την οποία υποστήριζαν επίσης η CIA και η Σαουδική Αραβία. Οπότε, όταν έλαβε μια πρόσκληση από τον νεαρό Οσάμα για να δει τον πόλεμο από κοντά, ο Κασόγκι δεν το σκέφτηκε δεύτερη φορά.

Εκεί, φωτογραφήθηκε με ένα τυφέκιο εφόδου στον ώμο, γεγονός που προκάλεσε τη δυσαρέσκεια των προϊσταμένων του στην εφημερίδα. Κατά πάσα πιθανότητα, ωστόσο, δεν συμμετείχε ενεργά στον πόλεμο και βρισκόταν εκεί με την ιδιότητα του δημοσιογράφου. Σίγουρα ήταν αλληλέγγυος με τον αγώνα των Αφγανών, αλλά το ίδιο ίσχυε εκείνη την περίοδο για πάρα πολλούς δημοσιογράφους του αραβικού και του δυτικού κόσμου.

Τα αλλεπάλληλα ταξίδια του στο Αφγανιστάν και η στενή σχέση του με τον πρίγκιπα Τουρκί αλ Φαϊσάλ, επικεφαλής, τότε, των μυστικών υπηρεσιών της Σαουδικής Αραβίας, είχε ως αποτέλεσμα να θεωρούν πολλοί πως εργαζόταν και ως κατάσκοπος για λογαριασμό της κυβέρνησης. Πολλά χρόνια μετά, το 2011, όταν ο Mπιν Λάντεν σκοτώθηκε στο Πακιστάν από τους Αμερικανούς, ο Κασόγκι δεν παρέλειψε να εκφράσει τα συλλυπητήριά του για τον παλιό του φίλο: «Ήσουν ωραίος και ανδρείος εκείνες τις πανέμορφες ημέρες στο Αφγανιστάν, πριν ενδώσεις στο μίσος και το πάθος», είχε σημειώσει στο Twitter.

Ο έμπιστος της βασιλικής οικογένειας και η Αραβική Άνοιξη

Με τα χρόνια, ο Τζαμάλ Κασόγκι κατάφερε να ανέλθει στα ανώτερα κλιμάκια του μιντιακού κατεστημένου στην πατρίδα του, όπου τα Μέσα ανήκουν στους πρίγκιπες, το περιεχόμενό τους λογοκρίνεται ενώ οτιδήποτε μεμπτό αφορά τη βασιλική οικογένεια εννοείται πως αποσιωπάται. Διορίστηκε διευθυντής της εφημερίδας al- Watan το 2003, εκδιώχτηκε ωστόσο μετά από λιγότερο από δύο μήνες, εξαιτίας ενός επικριτικού άρθρου για έναν γνωστό λόγιο ισλαμιστή τα διδάγματα του οποίου επικροτούσαν τη βία κατά των μη μουσουλμάνων. Επέστρεψε το 2007, με τη δεύτερη θητεία του να διαρκεί λίγο παραπάνω.

EPA/ALI HAIDER

Συνόδευε σχεδόν πάντα τον προηγούμενο βασιλιά, τον εκλιπόντα Αμπντάλα, στα ταξίδια του ενώ συνδεόταν στενά και με τον πρίγκιπα Αλ Ουαλίντ μπιν Ταλάλ, τον δισεκατομμυριούχο επενδυτή που θα συλλαμβανόταν στη συνέχεια από τον πρίγκιπα Μοχάμεντ. Ο πρίγκιπας Τουρκί αλ Φαϊσάλ, έχοντας εγκαταλείψει τη θέση του στην ηγεσία των σαουδαραβικών μυστικών υπηρεσιών, προσέλαβε τον Κασόγκι ως σύμβουλο της διπλωματικής αποστολής της Σαουδικής Αραβίας, με επικεφαλής τον ίδιο, στη Βρετανία και στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες φίλων και γνωστών του, κατά τη διάρκεια της πολυετούς παραμονής του στην υπηρεσία της σαουδαραβικής μοναρχίας δεν αποκάλυψε ποτέ τη συμπάθειά του για την κοινοβουλευτική δημοκρατία και το πολιτικό Ισλάμ κατά το πρότυπο των Αδελφών Μουσουλμάνων. Τασσόταν υπέρ των σταδιακών μεταρρυθμίσεων στην πατρίδα του και στήριξε ακόμα και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις με στόχο να σταματήσει η εξάπλωση της ιρανικής επιρροής στο Μπαχρέιν και την Υεμένη. Αλλά το 2011 είχε ενθουσιαστεί με τις εξεγέρσεις της Αραβικής Άνοιξης. Απογοητεύτηκε τελικά, όταν η αγανάκτηση εκατομμυρίων ανθρώπων μετατράπηκε σε ωμή βία και η Σαουδική Αραβία, όπως και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, χρησιμοποίησαν την οικονομική ισχύ τους για να διαλύσουν τις αντιπολιτευόμενες δυνάμεις και να στηρίξουν αυταρχικές ηγεσίες.

 

Η κρίση

Η ανοχή των σαουδαριβικών αρχών για τις όποιες ελάχιστες επικριτικές φωνές άρχισε να μειώνεται δραστικά αφότου ο Σαλμάν ανήλθε στο θρόνο, το 2015, και μεταβίβασε τις εξουσίες του στον γιο του Μοχάμεντ. Ο νεαρός πρίγκιπας είχε ανακοινώσει την εφαρμογή ενός φιλόδοξου προγράμματος για τη διαφοροποίηση της οικονομίας και την απεξάρτησή της από το πετρέλαιο αλλά και την άμβλυνση των αυστηρότατων νόμων που διέπουν την σαουδαραβική κοινωνία μέσω της εφαρμογής μέτρων όπως η αναγνώριση του δικαιώματος των γυναικών στην οδήγηση. Ο Κασόγκι είχε χαιρετίσει τις εν λόγω αποφάσεις του νέου ηγεμόνα. Αλλά δεν μπορούσε να συμβιβαστεί με τον αυταρχικό τρόπο διακυβέρνησης του Μοχάμεντ. Όταν δεν δίστασε να επικρίνει και τον Ντόναλντ Τραμπ, οι αρχές του απαγόρευσαν να εκφράζεται δημόσια, από τον φόβο μην τυχόν προκαλέσει τριβές στις σχέσεις με τη νέα αμερικανική κυβέρνηση.

Στο Στάνφορντ με τον Φράνσις Φουκουγιάμα

Τελικά εγκατέλειψε τη Σαουδική Αραβία το 2016, πριν δεκάδες άνθρωποι του στενού περιβάλλοντός του συλληφθούν και εκατοντάδες επιφανείς Σαουδάραβες τεθούν υπό περιορισμό στο Ritz-Carlton του Ριάντ με την κατηγορία της διαφθοράς.  Ο Κασόγκι ξεκίνησε να αρθρογραφεί στην Washington Post, συγκρίνοντας τον πρίγκιπα Μοχάμεντ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, υποστηρίζουν πολλοί, να μπει στη μαύρη λίστα του σαουδάραβα πρίγκιπα. Αλλά εκείνος δεν σταμάτησε να γράφει και να μιλάει ελεύθερα. Τον περασμένο Απρίλιο, για παράδειγμα, είχε υποστηρίξει πως η δημοκρατία βάλλεται σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο από τους εξτρεμιστές ισλαμιστές, τους αυταρχικούς ηγέτες και τις άρχουσες τάξεις. Το μοίρασμα της εξουσίας, υποστήριζε ο Κασόγκι, είναι ο μοναδικός τρόπος για τον τερματισμό των πολέμων και τη διασφάλιση καλύτερης διακυβέρνησης.

Σέλφι από την επίσκεψή του στα γραφεία των συναδέλφων του, στην εφημερίδα Washington Post τον Οκτώβριο του 2017
Το τέλος

Μετά την αυτοεξορία του στην Ουάσινγκτον, απεσταλμένοι του πρίγκιπα Μοχάμεντ, επικοινώνησαν αρκετές φορές μαζί του,ζητώντας τους να αμβλύνει τη στάση του και να επιστρέψει στη Σαουδική Αραβία. Εκείνος, ωστόσο, ήθελε να ξεκινήσει μια νέα ζωή. Μια παλιά του φίλη, η Μάγκι Μίτσελ Σαλέμ, ανησυχούσε ιδιαίτερα, ωστόσο, και του ζητούσε να της στέλνει ένα sms κάθε φορά που επισκεπτόταν την πρεσβεία της Σαουδικής Αραβίας στην πρωτεύουσα των ΗΠΑ. «Γελούσε όταν του το έλεγα», δήλωσε η ίδια. «“Ω, είσαι αστεία”»