Λίγο μετά την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από τις ειδικές δυνάμεις των ΗΠΑ στο Καράκας, ο πρόεδρος της Κούβας, Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, δήλωσε ότι ο λαός του είναι έτοιμος να «δώσει ακόμα και τη ζωή του» για να υπερασπιστεί τη Βενεζουέλα και την κουβανική επανάσταση. Ωστόσο, σε ένα από τα πολυτελή μπαρ της Αβάνας, το Bleco Lounge, όπου οι σερβιτόροι έχουν γυμνασμένα σώματα, φορούν αποκαλυπτικά ρούχα και η επίδειξη πλούτου είναι ο κανόνας για τους λίγους Κουβανούς που μπορούν να ξοδέψουν έναν ολόκληρο μισθό δημοσίου υπαλλήλου για μια πίτσα, η έννοια της επαναστατικής αυτοθυσίας φαινόταν μάλλον μακρινή.

«Ερχονται δύσκολες μέρες», λέει στους Financial Times ο Ρομπέρτο Ερνάντες, 34 ετών, ο οποίος ζει στην Ισπανία και επισκέπτεται συγγενείς στην Κούβα. «Ομως, κοίτα γύρω: εδώ είναι η πλήρης άρνηση του σοσιαλισμού. Ολοι διασκεδάζουν, ενώ έξω οι άνθρωποι παλεύουν για ένα κομμάτι ψωμί σκαλίζοντας στα σκουπίδια».

Πέρα από τις ελιτίστικες «φούσκες» του κέντρου της Αβάνας, η κουβανική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα κατάρρευσης. Από το 2021, περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Κουβανοί, περίπου το ένα δέκατο του πληθυσμού, έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, και είναι δύσκολο να βρει κανείς άτομα κάτω των 40 ετών που να θέλουν να παραμείνουν σε αυτήν. Οι πραγματικοί μισθοί έχουν καταρρεύσει. Η πείνα, κάποτε σπάνιο φαινόμενο, έχει αυξηθεί, και η βρεφική θνησιμότητα έχει πλέον διπλασιαστεί, σύμφωνα με επίσημα δεδομένα που επικαλούνται οι FT.

Με τον Μαδούρο υπόδικο στις ΗΠΑ, η Κούβα βρίσκεται αντιμέτωπη με ακόμα πιο δυσοίωνες προοπτικές, γράφουν οι FT, καθώς η απώλεια της υποστήριξης από τον πιο στενό της σύμμαχο, τη Βενεζουέλα, την βυθίζει ακόμα πιο βαθιά στην κρίση. Η Ουάσιγκτον, που εδώ και έξι δεκαετίες επιδιώκει την ανατροπή του κομμουνιστικού καθεστώτος της Αβάνας, δείχνει να θεωρεί ότι το τέλος πλησιάζει.

«Η Κούβα φαίνεται έτοιμη να πέσει», δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ την περασμένη Κυριακή από το Air Force One. «Τώρα η Κούβα δεν έχει εισόδημα, όλα τα έπαιρνε από τη Βενεζουέλα», συμπλήρωσε. Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, που στεκόταν δίπλα στον πρόεδρο, πρόσθεσε: «Οι μέρες τους είναι μετρημένες, ελπίζω μέχρι το 2026».

Εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, η Βενεζουέλα παρείχε στην Κούβα καύσιμα και χρηματοδότηση, με αντάλλαγμα γιατρούς, δασκάλους και προσωπικό ασφαλείας. Τριάντα δύο Κουβανοί  σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της αμερικανικής επιχείρησης στην Καράκας, σύμφωνα με την Αβάνα, που κήρυξε δύο ημέρες εθνικού πένθους. Χωρίς τέτοια προγράμματα, τα οποία ο πρώην πρόεδρος της Βενεζουέλας, Ούγκο Τσάβες, είχε περιγράψει ως μέρος του «ωκεανού της ευτυχίας» της Κούβας, οι ήδη καταστροφικές ελλείψεις ενέργειας και βασικών αγαθών θα χειροτερεύσουν. Στις επαρχίες οι διακοπές ρεύματος για έως 18 ώρες την ημέρα είναι ήδη σύνηθες φαινόμενο. «Φυσικά και ανησυχώ», λέει στους FT ο Μαρία Χεσούς Ρέγιες Καμπρέρα, 54ετών και κάτοικος Αβάνας. «Κοίτα την κατάσταση με τις διακοπές ρεύματος. Η μόνη βοήθεια που παίρναμε ήταν από τη Βενεζουέλα με τον Μαδούρο».

Οι προσπάθειες των ΗΠΑ να ανατρέψουν την κουβανική κυβέρνηση υπήρξαν πολλές και ποικίλες, από σχέδια για τη δολοφονία του Φιντέλ Κάστρο με ένα πούρο γεμάτο εκρηκτικά, έως την αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων το 1961. Κάποιοι πρόεδροι, όπως ο Μπαράκ Ομπάμα, επιχείρησαν αλλαγές χαλαρώνοντας το μακροχρόνιο αμερικανικό εμπάργκο, ενώ ο Τραμπ, υπό την καθοδήγηση του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, που κατάγεται από την Κούβα, έχει εντείνει σταθερά την πίεση. Τον Δεκέμβριο, οι αμερικανικές δυνάμεις κατάσχεσαν ένα δεξαμενόπλοιο που μετέφερε σχεδόν 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τη Βενεζουέλα προς την Κούβα. «Αν ήμουν στην Αβάνα και στην κυβέρνηση, θα ανησυχούσα», δήλωσε ο Ρούμπιο στο NBC την Κυριακή.

Ωστόσο, σχολιάζουν οι FT, παραμένει ασαφές πώς αυτή η στρατηγική πίεσης θα οδηγήσει σε πολιτική αλλαγή, δεδομένου ότι η κυβέρνηση της Κούβας έχει ήδη επιβιώσει από δεκαετίες απομόνωσης. «Η άποψη της κυβέρνησης Τραμπ είναι ότι η ανατροπή του Μαδούρο είναι ο καλύτερος και ευκολότερος τρόπος να ανατραπεί η κουβανική κυβέρνηση», λέει στους FT ο Φάλτον Αρμστρονγκ, πρώην αξιωματούχος εθνικής κατασκοπείας των ΗΠΑ για τη Λατινική Αμερική. «Αλλά ποτέ δεν εξήγησαν πώς θα προχωρήσουν από το παρόν στο φανταστικό αυτό μέλλον. Τα κομμάτια του παζλ δεν είναι στο τραπέζι».

Η τρέχουσα στρατηγική, σύμφωνα με αναλυτές και πρώην κυβερνητικούς αξιωματούχους, θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη διακοπή των ενεργειακών προμηθειών από τη Βενεζουέλα προς την Κούβα, αποθαρρύνοντας άλλες χώρες της περιοχής, όπως το Μεξικό, που πέρυσι ξεπέρασε τη Βενεζουέλα ως κορυφαίο προμηθευτή πετρελαίου του νησιού, να καλύψουν το κενό. Πριν μια δεκαετία η Βενεζουέλα προμήθευε την Κούβα με 100.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως. Τώρα το νούμερο έχει μειωθεί σε λιγότερα από 30.000, ενώ οι ημερήσιες ανάγκες της Κούβας εκτιμώνται σε 70.000 βαρέλια. Αλλα 25.000, σύμφωνα με τα στοιχεία των FT, προέρχονται από εγχώρια παραγωγή. «Η κυβέρνηση Τραμπ θα απαιτήσει σίγουρα από τη Βενεζουέλα να εγκαταλείψει την Κούβα, μετά τη σύλληψη του Μαδούρο», λέει ευρωπαίος αξιωματούχος. «Ακόμη κι αν δεν τα καταφέρουν πλήρως με τη νέα κυβέρνηση στο Καράκας, θα πάρουν από αυτήν ό,τι μπορούν».

Η διακοπή αυτών των προγραμμάτων θα επιδεινώσει μια οικονομία που, όπως παραδέχθηκε ο Ντίας-Κανέλ τον Δεκέμβριο, ήδη υπέφερε από «συσσώρευση στρεβλώσεων, αντιξοότητες, δυσκολίες και δικά μας λάθη». Στην Αβάνα, υπήρξε έντονη αγανάκτηση για τη σύλληψη του Μαδούρο, ιδιαίτερα μεταξύ των φτωχών. «Θα το περάσουμε κι αυτό», λέει στους FT η 65χρονη Μερσέδες Καρμπονέρο. «Οι Κουβανοί είναι σκληροί». Παρ’ όλα αυτά, η διακοπή του πετρελαίου θα αυξήσει το κοινωνικό χάσμα ανάμεσα στους πολλούς «μη έχοντες», που επιβιώνουν με μισθούς περίπου 10 δολαρίων το μήνα, και τους λίγους «έχοντες», συγγενείς της πολιτικής και επιχειρηματικής ελίτ, που οδηγούν BMW και μπορούν να πληρώσουν 70 δολάρια για μια μπριζόλα στο εστιατόριο The Garden of Miracles.

Ομως, αυτή η ανησυχία είναι απίθανο να μεταφραστεί σε μαζικές διαδηλώσεις, τις οποίες η κουβανική ασφάλεια μπορεί να καταστείλει εύκολα, όπως συνέβη τον Ιούλιο του 2021, όταν εκατοντάδες χιλιάδες βγήκαν στους δρόμους εν μέσω lockdown και έξαρσης της πανδημίας. «Τι νόημα έχει να διαδηλώσουμε; Ακόμα κι αν βγούμε όλοι οι 11 εκατ. ή μόνο 1.000, θα μας χτυπήσουν, θα μας φυλακίσουν, και όλα θα παραμείνουν ίδια», λέει στους FT ο 41 ετών Πέδρο.

Μια δεύτερη πιθανότητα, σύμφωνα με αναλυτές, είναι μια λύση τύπου Βενεζουέλας, όπου οι ΗΠΑ θα προβούν σε στρατιωτική απομάκρυνση της κυβέρνησης και θα συνεργαστούν με πιο «ρεαλιστικά» στοιχεία του καθεστώτος. Οι FT δεν το θεωρούν πολύ πιθανό, δεδομένης της εσωτερικής συνοχής στην κορυφή και των τακτικών εκκαθαρίσεων υπουργών που ξεφεύγουν από την καθεστωτική γραμμή. Τον Δεκέμβριο, ο πρώην υπουργός Οικονομίας, Αλεχάντρο Χιλ Φερνάντες, καταδικάστηκε σε ισόβια για κατασκοπεία. Ενα ακόμη σημάδι ότι η ηγεσία σφίγγει τη λαβή είναι η αναβολή του ένατου συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος, που ήταν προγραμματισμένο για τον Απρίλιο.

«Δεν βλέπω κανέναν στην Κούβα όπως η προσωρινή πρόεδρος της Βενεζουέλας Ντέλσι Ροντρίγκεζ», λέει στους FT ο Φρανκ Μόρα, πρώην αναπληρωτής βοηθός υπουργού Αμυνας των ΗΠΑ για το Δυτικό Ημισφαίριο. «Για να έρθει αλλαγή χρειάζεσαι διασπάσεις στο καθεστώς και αντιπαραβαλλόμενες φατρίες, και δεν βλέπω κάτι τέτοιο στην Κούβα, σε αντίθεση με τη Βενεζουέλα».

Λίγες ημέρες μετά τη σύλληψη του Μαδούρο, οι φθαρμένοι δρόμοι της Αβάνας και άλλων πόλεων, όπως η Σιενφουέγος, παρέμεναν ήρεμοι, χωρίς ασυνήθιστη δραστηριότητα, εκτός από τους πολλούς Κουβανούς που παρακολουθούσαν τις ειδήσεις κάνοντας χρήση του δημόσιου WiFi.

Αυτό το αίσθημα παρακμής και στασιμότητας, όπως σχολίασε ένας κουβανός διανοούμενος στους FT, υποδηλώνει μια τρίτη πιθανή προοπτική για το νησί, παρόμοια με αυτή της φτωχότερης χώρας του Δυτικού Ημισφαίρου, της Αϊτής. «Θα ζήσουμε μια πλήρη κατάρρευση», λέει ο Ερνάντες, ιδιοκτήτης του μπαρ Bleco. Καθώς μιλούσε, το ρεύμα έσβησε ξαφνικά, το μπαρ σκοτείνιασε και τα κλιματιστικά σίγησαν. «Ιδού», πρόσθεσε, κάνοντας νεύμα ότι η υπόθεσή του είχε αποδειχθεί.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News