Υπάρχει κάτι βαθιά ελληνικό, και ταυτόχρονα βαθιά κουραστικό, στο πώς καταφέρνουμε να μετατρέπουμε μια απολύτως επαγγελματική πράξη σε ιδεολογικό έγκλημα. Αυτή τη φορά, ο στόχος ήταν ο Αιμίλιος Χειλάκης. Το «παράπτωμά» του σύμφωνα με κάποιους είναι ότι έντυσε με τη φωνή του ένα audiobook πολιτικού προσώπου. Και κάπως έτσι, ένα μικρόφωνο μετατράπηκε σε κομματικό λάβαρο, ένα στούντιο ηχογράφησης σε πολιτικό γραφείο και ένας ηθοποιός σε ύποπτο φρονημάτων.

Ο ίδιος το περιέγραψε με χαρακτηριστική ψυχραιμία και μια δόση ειρωνικής διαύγειας στην εκπομπή «Καλύτερα Αργά» στο Action24. Μίλησε για «στρατό τρολ» που ξεπήδησε από το πουθενά για να του προσάψει ένα «άσε μας, ρε Χειλάκη», επειδή τόλμησε να διαβάσει το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα. Μια οργανωμένη, ή έστω συντονισμένη, προσπάθεια αποδόμησης, που όπως παρατήρησε ο ίδιος, είχε το παράδοξο αποτέλεσμα να λειτουργεί τελικά ως δωρεάν διαφήμιση. Γιατί το ίντερνετ είναι σαν εκείνον τον τύπο που νομίζει ότι σε θάβει, αλλά φωνάζει τόσο δυνατά, που μαθαίνουν όλοι ότι υπάρχεις.

Συνεχίζοντας με όσα είπε ο ηθοποιός στην εκπομπή: «Στην Ελλάδα αυτό κρατάει συνήθως τρεις ημέρες. Μπορεί να κινδυνεύσει εκεί το φαΐ σου στο ταμείο, ο πρότερος βίος σου όμως μπορεί να σου επιτρέψει να επιστρέψεις». Σαν να λέμε ένας σύντομος ψηφιακός λιθοβολισμός, με ημερομηνία λήξης, μετά τον οποίο βρίσκονται οι ισορροπίες, ευτυχώς, και το άτομο που το υφίσταται δεν βιώνει μια ολική καταστροφή. Και αυτό γιατί, όπως είπε, στην Ελλάδα το cancel δεν είναι τόσο ισχυρό.

Το ερώτημα, βέβαια, δεν είναι αν έχουμε δυνατό ή λιγότερο δυνατό μηχανισμό αποδόμησης ενός ανθρώπου, το ερώτημα είναι γιατί να αποδομήσει κανείς έναν ηθοποιό που δάνεισε τη φωνή του σε βιβλίο. Τι ακριβώς πιστεύουμε ότι σημαίνει η δουλειά του ηθοποιού; Και πότε αποφασίσαμε συλλογικά ότι κάθε επαγγελματική επιλογή είναι και πολιτική δήλωση, κάθε μεροκάματο και ιδεολογική ταυτότητα;

Το να διαβάζεις ένα audiobook δεν είναι πολιτική πράξη, είναι voice acting. Είναι κομμάτι της εργασιακής καθημερινότητας δεκάδων ηθοποιών σε όλο τον κόσμο. Οπως δανείζεις τη φωνή σου σε διαφήμιση απορρυπαντικού χωρίς να λατρεύεις τα λευκά, όπως κάνεις μεταγλώττιση σε παιδική ταινία χωρίς να είσαι πέντε χρόνων, έτσι διαβάζεις και ένα βιβλίο χωρίς να υπογράφεις συμβόλαιο ιδεολογικής ταύτισης.

Κι όμως, στη συλλογική μας συνείδηση, ή μάλλον στη συλλογική μας σύγχυση, ο ηθοποιός εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται σαν κάτι μεταξύ ιερέα, δημόσιου λειτουργού και πολιτικού σχολιαστή. Αν μιλήσει, «κάτι εννοεί». Αν σωπάσει, «κάτι κρύβει». Αν δουλέψει, «παίρνει θέση» κι αν δεν δουλέψει, «φοβάται».

Για να αντιληφθούμε πόσο σουρεαλιστικό είναι όλο αυτό, ας κάνουμε έναν υποθετικό συλλογισμό. Ας πούμε ότι ένας ηθοποιός διαβάζει audiobook που περιλαμβάνει προπαγανδιστικά κείμενα ναζιστικής ιδεολογίας, για ιστορικούς, ερευνητικούς λόγους ή ενταγμένα σε μια λογοτεχνική αφήγηση. Θα τον κατηγορούσαμε για ναζιστή; Η λογική λέει όχι. Η ελληνική πραγματικότητα, όμως, δεν είναι τόσο αισιόδοξη. Υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να του ζητούσαμε να πάρει αποστάσεις, να απολογηθεί, να εξηγήσει τι ακριβώς πιστεύει, γιατί εμείς ως ακροατές δεν είμαστε και πολύ σίγουροι. Σαν να μην μπορεί ο ηθοποιός να διαχωριστεί από το υλικό του. Σαν να είναι καταδικασμένος να ταυτίζεται με κάθε λέξη που προφέρει.

Αυτό το μπέρδεμα ρόλων δεν είναι απλώς αφελές, είναι επικίνδυνο. Γιατί ακυρώνει την έννοια της επαγγελματικής αυτονομίας και μετατρέπει την εργασία σε πεδίο ηθικής επιτήρησης. Σήμερα είναι ένα audiobook, αύριο θα είναι μια παράσταση, μεθαύριο μια συνέντευξη, κάποια στιγμή ένα like που έγινε κατά λάθος. Και κάπως έτσι, ο δημόσιος λόγος γεμίζει φωνές που φωνάζουν «άσε μας, ρε» σε ανθρώπους που απλώς κάνουν τη δουλειά τους.

Ο Αιμίλιος Χειλάκης δεν χρειάζεται υπεράσπιση. Εχει διαδρομή, έχει έργο, έχει λόγο. Αυτό που χρειάζεται, ίσως, είναι μια συλλογική υπενθύμιση ότι ο ηθοποιός δεν είναι το κείμενο που διαβάζει, όπως ο μάγειρας δεν είναι το κοτόπουλο που ψήνει. Κι ότι αν συνεχίσουμε να συγχέουμε την τέχνη, τη φωνή και την εργασία με πολιτικές ταμπέλες, το πρόβλημα δεν θα είναι οι ηθοποιοί. Θα είμαστε εμείς, που ακούμε φωνές και βλέπουμε φαντάσματα.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News