Οι ψείρες του τριχωτού της κεφαλής, οι ψύλλοι και τα παρασιτικά σκουλήκια συνοδεύουν την ανθρωπότητα σε όλη την εξελικτική διαδρομή της, αλλά το μεγαλύτερο παράσιτο της σύγχρονης εποχής δεν είναι ασπόνδυλο που ρουφάει αίμα – είναι κομψό, με γυάλινη πρόσοψη και εθιστικό εκ κατασκευής. «Ξενιστής» του είναι κάθε άνθρωπος που διαθέτει σήμα Wi-Fi ή έστω επαρκή δεδομένα.

Σε άρθρο τους στο The Conversation, η Ρέιτσελ Μπράουν, διευθύντρια του Κέντρου Φιλοσοφίας των Επιστημών και αναπληρώτρια καθηγήτρια Φιλοσοφίας στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας και ο Ρόμπερτ Μπρουκς, καθηγητής Εξελικτικής Βιολογίας στο UNSW του Σίδνεϊ, υποστηρίζουν ότι τα κινητά τηλέφωνα συνιστούν ξεχωριστούς κοινωνικούς κινδύνους, οι οποίοι γίνονται πιο έντονοι όταν εξετάζονται μέσα από το πρίσμα του παρασιτισμού.

Σε σχετική εργασία τους που δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό Australasian Journal of Philosophy, οι δύο επιστήμονες ορίζουν ως παράσιτο ένα είδος που επωφελείται από μια στενή σχέση με ένα άλλο είδος, τον ξενιστή του, ο οποίος επωμίζεται το «κόστος» της «συγκατοίκησης». Η ψείρα, για παράδειγμα, εξαρτάται εξ ολοκλήρου από το ανθρώπινο είδος, καθώς τρέφεται μόνο με ανθρώπινο αίμα – και αν αποκολληθεί από τον ξενιστή της, επιβιώνει για μικρό χρονικό διάστημα.

Τα smartphones έχουν αλλάξει ριζικά τη ζωή μας. Από την πλοήγηση στις πόλεις μέχρι τη διαχείριση χρόνιων ασθενειών όπως ο διαβήτης, αυτά τα μικρά τεχνολογικά εργαλεία κάνουν τη ζωή μας ευκολότερη – σε τέτοιο βαθμό, που σπανίως τα αποχωριζόμαστε. Ωστόσο, παρά τα οφέλη τους, γινόμαστε σταδιακά όμηροί τους. Το κόστος της συνύπαρξης μας μαζί τους είναι η έλλειψη ύπνου, οι πιο αδύναμες σχέσεις εκτός σύνδεσης και οι διαταραχές της διάθεσής μας, εξηγούν οι δύο επιστήμονες.

Η σύνδεση του ανθρώπου με το κινητό τηλέφωνο ξεκίνησε ως σχέση αμοιβαιότητας, καθώς η τεχνολογία αποδείχθηκε χρήσιμη για τις ανθρώπινες επαφές, την πλοήγηση μέσω ηλεκτρονικών χαρτών και την εύρεση χρήσιμων πληροφοριών. Οι φιλόσοφοι τα χαρακτηρίζουν πλέον προέκταση του ανθρώπινου νου – όπως τα σημειωματάρια, οι χάρτες γεωγραφίας και άλλα εργαλεία.

Ωστόσο, σταδιακά, η σχέση απέκτησε παρασιτικά χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τη μελέτη των επιστημόνων. Μια τέτοια μετάλλαξη δεν είναι ασυνήθιστη – μια αμοιβαιότητα μπορεί να εξελιχθεί σε παρασιτικότητα και αντιστρόφως. Καθώς τα smartphones γίνονται όλο και πιο απαραίτητα, οι δημοφιλείς εφαρμογές τους έχουν αρχίσει να εξυπηρετούν τα συμφέροντα των κατασκευαστών και διαφημιστών τους περισσότερο από όσο εξυπηρετούν τους χρήστες τους.

Αυτές οι εφαρμογές έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν τους χρήστες σε εγρήγορση, ώστε να «ενδίδουν» σε διαφημίσεις και να συνεχίσουν να σκρολάρουν στο διαθέσιμο περιεχόμενο. Τα δεδομένα των επιλογών των χρηστών χρησιμοποιούνται για περαιτέρω εκμετάλλευση, με τις εφαρμογές να χρησιμοποιούν τις πληροφορίες των διαδικτυακών κινήσεων του χρήστη για να προσαρμοστούν ώστε να τραβούν πιο έντονα την προσοχή του.

Επομένως, ίσως είναι χρήσιμο να σκεφτόμαστε τους χρήστες και τα τηλέφωνά τους ως αντίστοιχα με τους ξενιστές και τα παράσιτά τους, αναφέρουν οι Μπράουν και Μπρουκς στο Conversation. Η αντιμετώπιση των smartphones μέσα από το εξελικτικό πρίσμα του παρασιτισμού παρουσιάζει ακόμα πιο μεγάλο ενδιαφέρον αν εξετασθεί το σημείο στο οποίο μπορεί να οδηγηθεί η σχέση τους με τους ανθρώπους – καθώς και τρόποι αποτροπής αυτών των παρασίτων υψηλής τεχνολογίας.

Με δεδομένη την ωφέλεια που προσφέρουν κάποια παράσιτα στους ξενιστές τους, το ερώτημα που προκύπτει είναι αν οι άνθρωποι μπορούν να αστυνομεύσουν επαρκώς την εκμετάλλευσή τους στα κινητά τηλέφωνα, αποκαθιστώντας μια σχέση καθαρού οφέλους. Η ανθρώπινη εξέλιξη δείχνει δύο παραμέτρους-κλειδιά – την ικανότητα ανίχνευσης της εκμετάλλευσης όταν συμβαίνει, και την ικανότητα αντίδρασης, συνήθως μέσω απόσυρσης των υπηρεσιών του παρασίτου.

Στην περίπτωση των smartphones, η εκμετάλλευση δεν είναι εύκολο να εντοπισθεί. Οι εταιρείες τεχνολογίας που σχεδιάζουν τους αλγορίθμους των εφαρμογών οι οποίοι επιβάλουν τη διαρκή χρήση των συσκευών δεν διαφημίζουν αυτή τη συμπεριφορά. Αλλά ακόμα και αν τους έκαναν γνωστούς, η αντιμετώπισή τους είναι πολύ πιο περίπλοκη από μια απλή κατάργηση της χρήσης τους.

Τα smartphones δημιουργούν εξάρτηση στους χρήστες τους για τις καθημερινές εργασίες τους. Αντί να θυμούνται γεγονότα, χρησιμοποιούν τις συσκευές τους. Για κάποιους ανθρώπους, αυτό αλλάζει τόσο τη γνωστική λειτουργία, όσο και τη μνήμη τους. Η καθημερινή χρήση της κάμερας από τους χρήστες για καταγραφή της ζωής τους μπορεί ταυτόχρονα να ενισχύσει, αλλά και να περιορίσει τη μνήμη τους για τα γεγονότα που καταγράφουν.

Οι κυβερνήσεις, οι τράπεζες και οι ιδιωτικές εταιρείες απλώς ενισχύουν περαιτέρω την εξάρτησή μας από τα τηλέφωνά μας, μεταφέροντας την παροχή υπηρεσιών τους στο διαδίκτυο μέσω εφαρμογών. Από τη στιγμή που θα σηκώσουμε το τηλέφωνο για να αποκτήσουμε πρόσβαση στους τραπεζικούς μας λογαριασμούς, ή σε κυβερνητικές υπηρεσίες, έχουμε χάσει τη μάχη, όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ερευνητές.

Πώς μπορούν λοιπόν οι χρήστες να διορθώσουν την ανισόρροπη επαφή τους με τα τηλέφωνά τους, μετατρέποντας την παρασιτική σχέση σε σχέση αμοιβαιότητας; Η ανάλυση της έρευνας υποδηλώνει ότι η ατομική επιλογή δεν αρκεί για αυτή τη μετάλλαξη με αξιοπιστία. Τα τεράστια πλεονεκτήματα των εταιρειών τεχνολογίας όσον αφορά στην πληροφορία καθιστούν τους χρήστες ανυπεράσπιστους σε έναν εξοπλιστικό ανταγωνισμό μεταξύ ξενιστή και παρασίτου.

Ισως ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος είναι οι συλλογικές δράσεις –είτε κυβερνητικές, είτε ιδιωτικές– για τον περιορισμό των νόμιμων δραστηριοτήτων αυτών των παρασίτων. Για να κερδηθεί η μάχη χρειάζονται περιορισμοί στις λειτουργίες εφαρμογών που είναι γνωστό ότι προκαλούν εθισμό, καθώς και σε εκείνες που συλλέγουν και πωλούν προσωπικά δεδομένα των χρηστών, καταλήγει η έρευνα.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News