Διάβασα χθες το πολύ ενδιαφέρον άρθρο με τίτλο «Η προπαγάνδα», της Χριστίνας Πουλίδου, που κατέληγε στην έλλειψη συλλογικής μνήμης στη χώρα και θυμήθηκα την ιστορία του «Πάρκου Εθνικής Συμφιλίωσης» στον Γράμμο. Δεν αμφιβάλλω ότι ελάχιστοι το έχετε ακουστά. Κι όμως, υπάρχει.

Το 2001 είχαμε πάει εκδρομή στη δυτική Μακεδονία. Καλοκαίρι, βουνά, πράσινο, αλπικό τοπίο ψηλά, μιλάμε για ονειρεμένες διαδρομές στους νομούς Φλώρινας και Καστοριάς. Θυμάμαι ότι μας είχαν εντυπωσιάσει οι χάρτες του Γράμμου, όπου έβρισκες κάθε πηγή, ραχούλα, χωματόδρομο, διασταύρωση, τοποθεσία, λιβάδι, τα πάντα! Στο χάρτη του δυτικού Γράμμου βλέπουμε ξαφνικά «Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης». Σαν τι να είναι αυτό; Δεν το είχαμε ξανακούσει. «Πάμε;». Πάμε.

Οδηγούμε στο ονειρεμένο δάσος. Εκπληκτική βλάστηση! Από έναν χωματόδρομο, φτάνουμε σ’ ένα ξέφωτο στη μέση του πουθενά, στα 1.450 μέτρα υψόμετρο όπου, βάσει του χάρτη, βρισκόταν το «Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης». Βλέπουμε ένα μεγάλο γιαπί μέσα στο ξέφωτο. Ένα μεγάλο τσιμεντένιο κτίριο μισοαρχινισμένο ή μισοτελειωμένο -ανάλογα πώς το βλέπει κανείς. Ούτε πινακίδα, ούτε σημάδι, ούτε κόσμος, τίποτα. «Μπα, έκανε λάθος ο χάρτης, κάτι άλλο συμβαίνει με αυτό το κτίριο» αποφανθήκαμε, αγανακτισμένοι απ’ το τσιμέντο που είδαμε στην ειδυλλιακή αυτή τοποθεσία. Ήταν η εποχή που τα προγράμματα Leader και Interreg έκαναν θραύση στην ελληνική περιφέρεια και δεν ήταν περίεργο να «γεννιούνται» κτίσματα σε απόμερες περιοχές.

Φύγαμε, και το μυστήριο παρέμεινε. Δεν έτυχε ποτέ να συναντήσω κάποιον που να είχε ακούσει για το «Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης», παρόλο που αρκετές φορές ρώτησα ανθρώπους με ρόλο στη δημόσια ζωή.

Πριν λίγα χρόνια, το πρωτοσυνάντησα σαν είδηση όταν ο βουλευτής Καστοριάς και πρώην πρόεδρος της Βουλής, Φίλιππος Πετσάλνικος, το πήρε υπό την προστασία του, γι αυτό, άλλωστε, και το μήνυμα καλωσορίσματος στην ιστοσελίδα είναι δικό του. Η ιστορία του Πάρκου είναι ενδεικτική του τρόπου που λειτουργούν όλα στην ένδοξη χώρα μας: ξεκινούν από μια μεγαλομανία, καταστρέφονται λόγω ανοργανωσιάς κι έλλειψης τάξης, σώζονται από το κράτος και μετά αναζητείται τρόπος να επιβιώσουν.

Με δυο λόγια:

Το 1999, οι δήμοι Νεστορίου, Καστοριάς και Άργους Ορεστικού ίδρυσαν την εταιρία «ΓΡΑΜΜΟΣ Α.Ε.» με αρχικό κεφάλαιο 120.000.000 δραχμές. Με σκοπό την τόνωση της επιχειρηματικότητας της τοπικής αυτοδιοίκησης, ένα από τα φιλόδοξα σχέδια της εταιρίας ήταν η δημιουργία του «Πάρκου Εθνικής Συμφιλίωσης», που θα περιλάμβανε αίθουσα εκδηλώσεων, εκθεσιακούς χώρους, αίθουσα βιβλιοθήκης και ξενώνα με 12 δωμάτια. Έτσι, άρχισε η κατασκευή του τσιμεντένιου κτιρίου που είδαμε το 2001.

Έλα όμως που η εταιρία δε λειτούργησε καθόλου τυπικά: σύμφωνα με δημοσιεύματα τοπικών μέσων, δεν καταβλήθηκε έγκαιρα το μετοχικό κεφάλαιο, δεν έγιναν στην προθεσμία που ο νόμος ορίζει γενικές συνελεύσεις, δεν δημοσιεύτηκαν ισολογισμοί, κ.λπ. Το 2004 το έργο εγκαταλείφθηκε όπως-όπως, το γιαπί λεηλατήθηκε κι η εταιρία πήγε στα βράχια. Οι κακές γλώσσες, βέβαια, ισχυρίζονται ότι μόλις άλλαξε η κυβέρνηση, τότε, κόπηκε και η χρηματοδότηση, γι αυτό και δεν μπόρεσε να τελειώσει. Να το δεχτούμε ως εξήγηση, δεν νομίζω να εκπλήσσεται κάποιος από την ατελείωτη ανευθυνότητα με την οποία λειτουργούν όλα.

Οι ιθύνοντες προσέφυγαν στον κ. Πετσάλνικο, ο οποίος φρόντισε, από την πρώτη στιγμή της επόμενης αλλαγής της κυβέρνησης και της εκλογής του στη θέση του προέδρου της Βουλής, να πάρει για λογαριασμό του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων τη χρήση των εγκαταστάσεων. Για να μπορέσουν, όμως, να χρησιμοποιηθούν οι εγκαταστάσεις και να λειτουργήσει το Πάρκο, έπρεπε το τσιμεντένιο γιαπί στο δάσος να αποπερατωθεί. Έτσι, η Βουλή των Ελλήνων έκανε κάποιους πρόχειρους διαγωνισμούς, κατέβαλε περίπου 1.500.000 ευρώ και το γιαπί αποπερατώθηκε, ενώ η εταιρία «Γράμμος Α.Ε.» πάλευε για την εκκαθάρισή της. «Με χίλια βάσανα έγινε η εκκαθάριση» λέει δήμαρχος της περιοχής, ο οποίος δεν θέλει να ακούει για τυχόν ανάληψη της ευθύνης λειτουργίας από τον δήμο.

Το 2011 άρχισε να λειτουργεί το Πάρκο, ενώ το 2012 έγιναν τα εγκαίνια σε όσο το δυνατόν πιο χαμηλούς τόνους: οι κάτοικοι δεν έδειχναν ενθουσιασμένοι, οι δήμαρχοι το θεωρούσαν μπελά, οι οικολόγοι είχαν κάνει προσφυγή στην Κομισιόν επειδή βρίσκεται σε περιοχή Natura, ενώ η Βουλή είχε ξοδέψει σε τόσο κακή περίοδο 1.500.000 ευρώ. Ποιος να πανηγυρίσει;

Κι άντε κι εγκαινιάστηκε. Ποιος θα το δουλέψει; Ποιος θα πηγαίνει 55 χιλιόμετρα από την Καστοριά, με τα τελευταία να είναι χωματόδρομος, μέσα στα χιόνια, στην περιοχή με τους λύκους και τις αρκούδες μες στο χειμώνα; Πώς θα φυλάσσεται ο χώρος; Να προσλάβει κι άλλους υπαλλήλους των 16 μισθών το Ίδρυμα της Βουλής; 

Η λύση βρέθηκε πρόχειρα: με τις γυναίκες του Συνεταιρισμού του Νεστορείου. Εκείνες ανοίγουν τον ξενώνα, εκείνες τον κλείνουν, εκείνες φροντίζουν για την καθαριότητα, την πληρότητα, την πελατεία, εκείνες μαγειρεύουν στο εστιατόριο, εκείνες το κλείνουν 3 μήνες το χειμώνα, διότι οι συνθήκες είναι εντελώς ακατάλληλες για τη λειτουργία του. Η Βουλή πληρώνει το ρεύμα και το πετρέλαιο, ενώ αναθέτει τη φύλαξη σε εταιρία security. Σύμφωνα με τον κ. Πετσάλνικο, η Βουλή δεν πληρώνει περισσότερα από 45.000 ευρώ το χρόνο.

Ο κύριος σκοπός, όμως, του Πάρκου, δεν είναι η φιλοξενία φυσιολατρών, ούτε η ύπαρξη ενός καφενείου στο βουνό. Πάντα κατά τον κ. Πετσάλνικο, «Το Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, με τους εκθεσιακούς χώρους και τις ερευνητικές υποδομές, έχει στόχο όχι μόνο να αποτυπώσει το παρελθόν και να βοηθήσει στην κατανόησή του, αλλά παράλληλα να αναδείξει τον περιβαλλοντικό πλούτο του Γράμμου, εστιάζοντας στις δυνατότητες του παρόντος και στη δυναμική του μέλλοντος και θέτοντας στόχους ανάπτυξης με την προσοχή και ευαισθησία που δικαιούται ο πανέμορφος αυτός ορεινός όγκος. Αυτή η διπλή λειτουργία του Πάρκου, θέλει συμβολικά να γεφυρώσει το χτες με το αύριο και να λειτουργήσει ως ένα πεδίο όπου η οδύνη του παρελθόντος δίνει τη θέση της στην ελπίδα για το μέλλον.»

Υπεύθυνος για τη λειτουργία των εκθεσιακών χώρων είναι ο Ραϋμόνδος Αλβανός, επιστημονικός συνεργάτης του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων. Κάθε Σαββατοκύριακο, αλλά και όποτε υπάρχουν οργανωμένα γκρουπ κάνει ξεναγήσεις στις δυο μόνιμες εκθέσεις. Η μία είναι ιστορικού περιεχομένου, μέσα από την οποία προβάλλεται η κοινωνία της ευρύτερης περιοχής από τα τέλη του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα. Παράλληλα, παρουσιάζονται οι συγκρούσεις και οι απελευθερωτικοί αγώνες, που επηρέασαν καθοριστικά την περιοχή. Το μεγαλύτερο μέρος της έκθεσης, όμως, είναι αφιερωμένο στη σύγκρουση με την οποία ο Γράμμος έχει καταγραφεί στη συλλογική μνήμη: τον Εμφύλιο Πόλεμο. Αναπαραγωγές φωτογραφιών, χαρτών, διαταγών, πρωτοσέλιδα εφημερίδων και άλλο αρχειακό υλικό, δίνουν την ατμόσφαιρα της εποχής. Η δεύτερη, είναι έκθεση περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, στην οποία παρουσιάζεται ο πλούσιος φυσικός κόσμος του Γράμμου, μέσα από φωτογραφικό υλικό. Για τις εκθέσεις, το Ίδρυμα συνεργάστηκε με σοβαρούς επιστήμονες και ερευνητές όπως οι Μιχάλης Μερακλής, Χάγκεν Φλάϊσερ, Ηλίας Νικολακόπουλος, Θάνος Βερέμης, Ευάνθης Χατζηβασιλείου.

Τηλεφώνησα χθες στο Πάρκο κι η κυρία του συνεταιρισμού με ενημέρωσε ότι 8.000 άτομα το έχουν επισκεφτεί σε δυο χρόνια. Ορειβάτες, ποδηλάτες βουνού, πολιτιστικοί σύλλογοι, ΚΑΠΗ, σχολεία, και κάποιοι ιδιώτες, κυρίως από τη βόρεια Ελλάδα. Κάποιοι έρχονται για τις εκθέσεις, οι περισσότεροι, όμως, για το βουνό. Επίσης, διοργανώνονται συνέδρια και ημερίδες στη σκιά του βουνού όπου γράφτηκε μεγάλο μέρος του Εμφυλίου Πολέμου.

Η ύπαρξη του Πάρκου φυλάγεται σαν μυστικό, καθώς δεν υπάρχει η παραμικρή διαφήμιση, ούτε καν στη σελίδα του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων.

Η ιστορία του είναι τυπική ελληνική: ο μεγαλοϊδεατισμός του να γίνει κάτι πομπώδες και πολυδάπανο στη μέση του πουθενά, κακοδιαχείριση, οσμή σκανδάλων, απαξίωση και λεηλασίες, προσφυγή στους πολιτικούς προκειμένου να δώσει το κράτος λύση, ενστάσεις, πρόχειρες λύσεις και μισές δουλειές (για να φτάσει ο επισκέπτης πρέπει να περάσει από χωματόδρομο, 4 ή 8 χιλιομέτρων, ανάλογα με τη διαδρομή).

Πού και να μην αφορούσε την εθνική συμφιλίωση, δηλαδή…

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News