Η αναδιανομή του πλούτου μέσα από την υλοποίηση του κοινωνικού προγράμματος της χώρας, που παρουσίασα στο πρώτο μέρος αυτής της καταγραφής, είχε επιπτώσεις στην πολιτική ζωή και ελευθερία των πολιτών.  Όταν ερχόταν η ώρα των εκλογών, συνέβαινε συχνά το εξής: αν κάποιος από αυτούς που είχαν ωφεληθεί από τα κοινωνικά προγράμματα δεν πήγαινε να ψηφίσει, ήταν πολύ πιθανόν να δεχτεί κατ᾽οίκον επίσκεψη την ημέρα των εκλογών από αρμόδιους της κυβέρνησης, οι οποίοι ρωτούσαν τους λόγους της αποχής και ζητούσαν από τον ευεργετούμενο να προσέλθει στην κάλπη.  Έτσι, η δήλωση συμμετοχής ήταν ταυτόχρονα κι ένα είδος “φακελώματος” που λειτουργούσε εκφοβιστικά στα χαμηλότερα λαϊκά στρώματα. Η ψήφος είναι μυστική, όπως μου διαβεβαίωσε η συγκάτοικός μου -πόσο ελεύθερος, όμως, να ψηφίσει κατα βούληση μπορεί να νιώθει ένας πολίτης που δέχεται κατ᾽οίκον επίσκεψη την ημέρα των εκλογών, ακριβώς επειδή έχει ωφεληθεί από την κυβέρνηση; Μήπως κάπου εδώ πέφτει η μάσκα του σοσιαλισμού και φανερώνεται το πρόσωπο της χειραγώγησης και της δημαγωγίας;

Θα αναφέρω ακόμα δυο παραδείγματα από την καθημερινότητα στη Βενεζουέλα, τα οποία μου προκάλεσαν μεγάλη εντύπωση. Η Βενεζουέλα ήταν μια χώρα που στο παρελθόν εξασφάλιζε την παραγωγή αγαθών, όπως το γάλα και το ρύζι, για της ανάγκες του πληθυσμού της. Η πολιτική του Τσάβες, όμως, όπως πληροφορήθηκα, έπληξε τον πρωτογενή τομέα κι έτσι τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται έλλειψη σε βασικά είδη διατροφής. Πολύ συχνά δεν μπορείς να βρεις π.χ. γάλα ή κοτόπουλο στα σούπερ μάρκετ, καθώς πλέον η χώρα δεν παράγει ούτε εισάγει επαρκείς ποσότητες. Έτσι, είναι σύνηθες φαινόμενο να λαμβάνει κανείς sms στο κινητό από φίλους ή γνωστούς με το εξής μήνυμα: “σήμερα έφεραν γάλα στο τάδε σούπερ μάρκετ στην τάδε οδό”. Το αποτέλεσμα όλης αυτής της κατάστασης είναι ατέλειωτες ουρές μήκους οικοδομικών τετραγώνων μπροστά από το εκάστοτε σούπερ μάρκετ για ένα μπουκάλι γάλα.

Το μεγαλύτερο παράπονο της συγκατοίκου μου ήταν το γεγονός ότι η πολιτική του Τσάβες ουσιαστικά πλήττει τη μεσαία τάξη. Μου έφερε κι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: αν κάποιος θέλει να ταξιδέψει στο εξωτερικό, μπορεί να ξοδέψει μέχρι 3000 αμερικάνικα δολάρια, φτάνει να διαθέτει τραπεζικό λογαριασμό και κάρτα ανάληψης σε τράπεζα της Βενεζουέλας. Για παράδειγμα, μία  τριμελής οικογένεια με ανήλικο παιδί μπορεί να ξοδέψει 6000 δολάρια, αφού το παιδί δεν μπορεί να διαθέτει κάρτα ανάληψης χρημάτων. Αν, λοιπόν, πραγματοποιηθούν αναλήψεις 3000 δολαρίων από το εξωτερικό μέσα σε ένα έτος, ο λογαριασμός αυτομάτως “παγώνει” και δεν είναι δυνατή καμία περαιτέρω ανάληψη. Μ᾽αυτόν τον τρόπο φυσικά πλήττεται η μεσαία τάξη γιατί, όπως μου τόνισε, οι πολύ φτωχοί εκ των πραγμάτων αδυνατούν να ταξιδέψουν στο εξωτερικό, ενώ οι πολύ πλούσιοι διαθέτουν καταθέσεις σε τράπεζες εκτός της χώρας. Η τακτική αυτή, λοιπόν, αποτελεί έναν τρόπο ελέγχου της κινητικότητας των καταθέσεων, αλλά και του πληθυσμού της χώρας.

Ομολογώ πως τα παραπάνω με σόκαραν, κυρίως επειδή δεν ήμουν προετοιμασμένη να ακούσω μια τέτοιου είδους μαρτυρία. Φυσικά, δεν υποστηρίζω πως είναι σωστή η μία και μονάδικη παρουσίαση της καθημερινότητας ενός και μόνο κατοίκου της Βενεζουέλας που έχω στη διάθεσή μου. Προφανώς, άμα η συγκάτοικός μου ρωτούσε έναν Έλληνα για την κατάσταση στην Ελλάδα και τύχαινε να είναι νεοδημοκράτης, θα πίστευε ότι το Μνημόνιο είναι η σωτηρία μας. Ομολογώ πάντως ότι προβληματίστηκα πολύ.

Έχω αφήσει για το τέλος ένα θετικό στοιχείο που η συγκάτοικός μου αναγνώρισε στον Τσάβες. Χάρη σ’ αυτόν, η μάζα των φτωχών έχει αποκτήσει συνείδηση -συνείδηση ύπαρξης ως ομάδα κοινών συμφερόντων και συνεπώς συνείδηση δύναμης και διεκδίκησης. Το μόνο σίγουρο, μου είπε, είναι ότι όποια κυβέρνηση κι αν συσταθεί στο μέλλον θα έχει υπόψιν της ότι η μεγάλη μάζα των απόρων είναι μια δύναμη υπολογίσιμη.

*Η Μυρτώ Αλούμπη σπουδάζει Κλασική Φιλολογία (PhD) στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News