Ενα μάλλον άγνωστο θέμα, που αφορά τον σχεδιασμό και την εκτέλεση φαραωνικών έργων στη Σοβιετική Ενωση και ειδικά στη Σιβηρία με χρήση πυρηνικών εκρήξεων, έφερε στο προσκήνιο εκτενέστατο άρθρο του BBC. Το βρετανικό ενδιαφέρον έγκειται στο ότι η εγκαταλειφθείσα επί Γκορμπατσόφ ιδέα περί εκτροπής των ποταμών των βορειότερων ρωσικών επαρχιών προς τον Νότο αναβιώνει σήμερα στις παρυφές του Κρεμλίνου, όπως έγραψε ο Χάουαρντ Αμος που διετέλεσε ανταποκριτής Δυτικών media στη Μόσχα – και δεν αποκλείεται στο μέλλον αυτή η ιδέα να γίνει πολιτικό «στοίχημα» του Πούτιν ή του διαδόχου του.

Ο Αμος σημείωσε ότι η σοβιετική ιδεολογία ήθελε να μετατρέψει ακόμη και τη φύση σε εργαλείο οικοδόμησης του σοσιαλισμού, με βίαιο τρόπο μάλιστα, συγχρόνως όμως το εγχείρημα είχε και δισκελές πραγματιστικό περιεχόμενο: αφενός η αντιστροφή των ροών θα αξιοποιούσε στον Νότο ως αρδευτικά τα νερά των μεγάλων ποταμών που χύνονταν άσκοπα στην Αρκτική, αφετέρου τέτοιο κολοσσιαίο έργο θα είχε θετικό αντίκτυπο σε γεωπολιτικό επίπεδο, δηλαδή στο γόητρο της Σοβιετικής Ενωσης εν μέσω Ψυχρού Πολέμου και του αμείλικτου ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων.

Οπως υποστήριξε ο Αμος, οι ιθύνοντες Σοβιετικοί δεν ενδιαφέρονταν για τις συνέπειες που θα είχε στα οικοσυστήματα, τόσο του Βορρά όσο και του Νότου, η αντιστροφή της ροής των υδάτων. Οσο για τη ραδιενέργεια, είναι χαρακτηριστική η εξής αποστροφή του άρθρου: «Η πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ, το 1986, όχι μόνο κατανάλωσε τεράστια κεφάλαια, αλλά έβαλε και τις περιβαλλοντικές ανησυχίες στην πολιτική ατζέντα. Το project αντιστροφής των ποταμίων ροών το ακύρωσε ο Γκορμπατσόφ τέσσερις μήνες μετά το πυρηνικό δυστύχημα».

Πώς θα αντέστρεφαν τις ροές των ποταμών

Προτού περάσουμε στην αναβίωση αυτής της «κοσμογονικής» ιδέας και στον γεωπολιτικό της αντίκτυπο στις σημερινές συνθήκες, ας δούμε πώς οι Σοβιετικοί ήλπιζαν ότι θα αντιστρέψουν τις ποτάμιες ροές. Ο Αμος ξεκίνησε το αφήγημά του από τη λεγόμενη Πυρηνική Λίμνη, μία νερόμαζα που σχηματίστηκε σε περιοχή δυτικά των Ουραλίων στις 23 Φεβρουαρίου 1971, όταν οι Σοβιετικού πυροδότησαν τρεις υπόγειες (στα 127 μέτρα) πυρηνικές συσκευές. Η απόδοση κάθε συσκευής ήταν ανάλογη με την ατομική βόμβα που έπεσε στη Χιροσίμα το 1945. Το πείραμα είχε την κωδική ονομασία «Τάιγκα» και ήταν μέρος εικοσαετούς project περί ειρηνικών πυρηνικών εκρήξεων.

Αυτές οι εκρήξεις, συνέχισε, υποτίθεται ότι θα βοηθούσαν στην εκσκαφή ενός τεράστιου καναλιού σύνδεσης της λεκάνης του ποταμού Πέτσορ με τη λεκάνη του ποταμού Κάμα, παραποτάμου του Βόλγα. Η σύνδεση θα επέτρεπε την απορρόφηση μέρους του νερού που προοριζόταν για τον Πέτσορ και την εκτροπή του προς τον Νότο μέσω του Βόλγα. Αυτό ήταν ένα μόνο από τα πολλά έργα αναστροφής-εκτροπής ποταμών. Ο Αμος σημείωσε ότι οι συγκεκριμένες υπόγειες πυρηνικές εκρήξεις είχαν εντοπιστεί από τους Αμερικανούς, οι οποίοι κατήγγειλαν επισήμως τη Σοβιετική Ενωση.

Αναφορικά με τα θετικά αποτελέσματα που ανέμεναν οι Σοβιετικοί, ο Αμος έγραψε ότι στο μυαλό τους είχαν, πέρα από την άρδευση των πιο άνυδρων περιοχών της χώρας τους, και τη διάσωση της Αράλης, η οποία «στέγνωνε» από την υπεράντληση με σκοπό την άρδευση χωραφιών, αλλά και την Κασπία Θάλασσα και την Αζοφική Θάλασσα, οι οποίες κατέγραφαν σημαντικές μειώσεις στη στάθμη των υδάτων τους. Σε κάθε περίπτωση οι Σοβιετικοί δεν ήθελαν να αφήσουν ανεκμετάλλευτο τον τεράστιο φυσικό πόρο των ποταμίων υδάτων.

Η Σοβιετική Ενωση έφθασε πιο κοντά στον συγκεκριμένο στόχο της τη δεκαετία του ’70: δαπάνησε εκατοντάδες εκατομμύρια ρούβλια για το έργο, στο οποίο συνεργάστηκαν περίπου 200 επιστημονικοί και παραγωγικοί φορείς με 68.000 άτομα προσωπικό. Εκτός από τον Βόλγα, ανάλογες εργασίες έγιναν και σε δύο ποτάμια της Σιβηρίας, τον Ομπ και τον Ιρτίς, με στόχο την κατασκευή καναλιού 1.500 χιλιομέτρων, πάλι με τη μέθοδο των πυρηνικών εκρήξεων. Ούτε αυτό το έργο ευοδώθηκε, διότι ξεσηκώθηκε θύελλα αντιδράσεων, βασικά για το αστρονομικό κόστος του, αλλά και για ζητήματα περιβαλλοντικά.

Η ιδέα αναβιώνει πέριξ του Κρεμλίνου

Μπορεί να μας φάνηκε ότι η ιδέα περί αντιστροφής των ποταμίων ροών πέθανε μαζί με τη Σοβιετική Ενωση, έγραψε ο Αμος, ωστόσο και στη νέα Ρωσία υπάρχουν θιασώτες της και μάλιστα σε ανώτερα κυβερνητικά πόστα. Το 2008 ο τότε δήμαρχος της Μόσχας Γιούρι Λουζκόφ κυκλοφόρησε το βιβλίο «Νερό και Ειρήνη», στο οποίο υποστήριζε την ανακατεύθυνση των ποταμών της Σιβηρίας προς την Κεντρική Ασία.

Και πολύ πρόσφατα, τον Φεβρουάριο του 2025, δύο ρώσοι επιστήμονες υποστήριξαν σε άρθρο τους στην εφημερίσα Nezavisimaya Gazeta ότι οι τεχνικές εξελίξεις καθιστούν την αντιστροφή της ροής των ποταμών πιο εφικτή, αλλά και γεωπολιτικά απαραίτητη με τη στροφή της Ρωσίας προς την Ανατολή λόγω του Ουκρανικού, που διέλυσε τη σχέση της με τη Δύση.

Ορισμένοι Δυτικοί αναλυτές υποστηρίζουν, ολοκλήρωσε ο Αμος, ότι κάποτε η ιδέα θα επανεμφανιστεί «κεντρικά» στη Ρωσία, με μικρή παραλλαγή. Η Κίνα θα αντικαταστήσει την Κεντρική Ασία ως τελικός προορισμός του ρωσικού νερού. Καθώς η Ρωσία είναι αυτοκρατορία πόρων και επιβιώνει πουλώντας τους, είναι λογικό εν ευθέτω χρόνω να συνεργαστεί με τους Κινέζους για να μεταφέρει σιβηρικό νερό ​​στις γεωργικές περιοχές των βορείων επαρχιών της Κίνας.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News