Ένα στατιστικό δεδομένο που συμπυκνώνει πολλά: το 70% του πληθυσμού του Ιράν είναι κάτω των 30 ετών. Πρόκειται για μια γενιά που δεν γνώρισε άλλο καθεστώς από την Ισλαμική Δημοκρατία και που ενσαρκώνει όλες τις επιτυχίες και τις αποτυχίες της: από την ευχερέστερη πρόσβαση στην εκπαίδευση (οι δαπάνες για την Παιδεία ξεπερνούν το 5% του ΑΕΠ) μέχρι το ζοφερό μέλλον που καταδεικνύει ο δείκτης ανεργίας (επισήμως: 12,5%).

Μια ιστορική παρακαταθήκη: το 1906 οι Ιρανοί πειραματίσθηκαν πρώτοι σε όλη τη Μέση Ανατολή με την ιδέα του συνταγματικού καθεστώτος. Το 1951 τόλμησαν την εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανία (για να λάβουν σε απάντηση το αμερικανο-βρετανικής εμπνεύσεως πραξικόπημα κατά του Μοσαντέκ). Το 1979, ενώ ακόμη το σοβιετικό μπλοκ φάνταζε ισχυρό και τα τριτοκοσμικά κινήματα διατηρούσαν την αίγλη τους, οι Ιρανοί έφεραν στο προσκήνιο το πολιτικό Ισλάμ. Στις μέρες μας, που η ευρύτερη περιοχή επιστρέφει μαζικά στην παράδοση, αυτοί καταγγέλλουν τη θεοκρατία. Αναμφίβολα, πρόκειται για έναν απρόβλεπτο και ατίθασο λαό. Κυρίως, πρόκειται για έναν λαό που έχει ξεφύγει από τη μεσανατολική μοιρολατρεία και ξέρει καλά πώς το “πεζοδρόμιο” μπορεί να ανατρέπει καθεστώτα.

 

Μια μοιραία αντίφαση: αυτή που συμπυκνώνεται στις λέξεις “Ισλαμική Δημοκρατία”. Μια αντίφαση που διαπερνά κάθε έκφανση της ζωής στο Ιράν μετά το ΄79: από τη θέση των γυναικών (τσαντόρ – αλλά και μαζική είσοδος στην εκπαίδευση και την παραγωγή), μέχρι την διπλωματία (αποκήρυξη του “Μεγάλου Σατανά” και της “σιωνιστικής οντότητας” – αλλά και ντιλ τύπου “Ιράν-Κόντρας” με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ), την οικονομία (από τον “κρατικισμό” στην “αγορά” – και τη διαφθορά), την πολιτική (βέτο του ιερατείου, πανταχού παρουσία των Φρουρών της Επανάστασης αλλά και ζωηρός δημόσιος διάλογος, λειτουργία κομμάτων, κτλ.) έως τα ήθη (πουριτανισμός στο δημόσιο χώρο και δυτικότροπη ελευθεριότητα πίσω από τις κλειστές πόρτες).

Μια ηγέτιδα τάξη διχασμένη – και πανικόβλητη: πρωτεργάτες,όπως επιμένουν να θυμίζουν οι ίδιοι, της Ισλαμικής Επανάστασης, σαν τον πρώην πρωθυπουργό Μιρχοσέιν Μουσαβί, τον πρώην πρόεδρο Μοχάμαντ Χαταμί και τον πρώην πρόεδρο της Βουλής Μεχντί Καρουμπί, τίθενται εκόντες-άκοντες επικεφαλής του κινήματος της αντιπολίτευσης και αποκηρύσσονται από τους αντιπάλους τους ως προδότες. Διαχρονικοί insiders, όπως ο πρώην πρόεδρος (και πλουσιότερος άνθρωπος της χώρας) Αλί Ακμπάρ Χασεμί Ραφσαντζανί κινητοποιούν το ευρύ δίκτυο της επιρροής τους εναντίον της επανεκλογής του προέδρου Αχμαντινετζάντ, για να βρουν απέναντί τους το πλέγμα της πολιτικο-οικονομικής εξουσίας που έχει συνυφανθεί γύρω από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Ευυπόληπτοι πολιτικοί ανταλλάσσουν στο ντιμπέιτ των τελευταίων προεδρικών κατηγορίες για διαφθορά. Πραγματιστές συντηρητικοί όπως ο πρόεδρος της Βουλής Αλί Λαριτζανί καλλιεργούν στα παρασκήνια κλίμα “θεσμικής” ανατροπής του Αχμαντινετζάντ προκειμένου να διαφυλαχθούν τα θεμελιώδη του καθεστώτος. Την ίδια ώρα, ο υπερσυσντηρητικός αγιατολλάχ Μεζμπα-Γιαζντί, “πνευματικός” του προέδρου Αχμαντινετζάντ, προωθεί την ιδέα του “Ισλαμικού Καθεστώτος”, εγκαταλείποντας χαρακτηριστικά τον όρο “Δημοκρατία”, και τρέφει φιλοδοξίες να διαδεχθεί τον Χαμενεϊ.

Ένας θάνατος με εκρηκτικό timing: Το 1979 ο αγιατολλάχ Μονταζερί υπήρξε ο μόνος “μαρτζά” (ανώτατος κληρικός) που αποδέχθηκε το πολιτικό δόγμα του “βελαγιάτ-ε-φακίχ” (την κυριαρχία των νομομαθών της Σαρία), όπως το διατύπωσε ο Χομεϊνι διακόπτοντας με την ησυχαστική, μεσσιανική παράδοση του σιιτικού ιερατείου. Αναδείχθηκε έτσι σε υπ' αριθμόν 2 του καθεστώτος, για να εκπέσει της χάριτος το 1989, όταν διαφώνησε με τις μαζικές εκτελέσεις πολιτικών κρατουμένων που ακολούθησαν το τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ, και να καταλήξει σε κατ' οίκον περιορισμό επί μία δεκαετία. Αυτός ο “Τρότσκι της Ισλαμικής Επανάστασης” (αν θέλουμε να μπούμε στο παιχνίδι των παραλληλισμών), έδωσε τις ευλογίες του στο κίνημα της αντιπολίτευσης τον περασμένο Ιούνιο, προτού πεθάνει σε ηλικία 87 ετών, στις 19 Δεκεμβρίου, παραμονές της Ασουρά, κορυφαίας εορτής του σιιτικού ημερολογίου κατά την οποία μνημονεύεται ο θάνατος του Ιμάμη Χοσέιν, εγγονού του Προφήτη Μωάμεθ, στα χέρια της άδικης και άνομης εξουσίας του Χαλίφη Γιαζντί.

Ένα σημείο χωρίς επιστροφή: το σημείο όπου η εξουσία γίνεται “βέβηλη” και εγκαταλείπει τα προσχήματα της ίδιας της θρησκευτικής της ρητορικής. Όπου οι δυνάμεις καταστολής σηκώνουν τα όπλα εναντίον τον διαδηλωτών κατά τον ιερό μήνα Μοχαρράμ, πράγμα που είχαν αποφύγει ακόμη και οι πραίτωρες του Σάχη. Όπου ένα απόσπασμα εκτελεστών δολοφονεί τον ανιψιό του πρώην πρωθυπουργού, “σεγέντ” (απόγονο του Προφήτη) Αλί Μουσαβί. Όπου οι διαδηλώσεις εξαπλώνονται στην Ταυρίδα, το Εσφαχάν, τη Σιράζ, την Αρνταμπίλ, μέχρι και την ιερή πόλη της Μασχάντ. Όπου το πλήθος στήνει οδοφράγματα, πυρπολεί τράπεζες και απελευθερώνει κρατούμενους από τα χέρια των πολιτοφυλάκων, χωρίς πια να κρύβει το πρόσωπό του. Όπου οι άνδρες των δυνάμεων καταστολής αρνούνται, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, να εκτελέσουν διαταγές.

Ένα σημειολογικό αντάρτικο: Οι διαδηλωτές οικειοποιούνται τη γλώσσα της Ισλαμικής Επανάστασης, φωνάζοντας από τις ταράτσες τη νύχτα “Αλλάχου Άκμπαρ”, ή πλάθοντας το σύνθημα “Ω Χοσέιν, Μιρχοσέιν”(που συνδυάζει την αφοσίωση στον αδικοχαμένο Ιμάμη με την υποστήριξη στον ηγέτη της αντιπολίτευσης Μουσαβί). Την ίδια ώρα, η δημοσίευση της φωτογραφίας ενός συλληφθέντος ηγέτη των φοιτητών με τσαντόρ (σε μια προσπάθεια γελοιοποίησής του και παραλληλισμού του με τον πρώην πρωθυπουργό Μπανί Σαντρ που εγκατέλειψε τη χώρα ντυμένος γυναίκα) ξεσηκώνει στο Διαδίκτυο ένα κίνημα συμπαράστασης υπό το σύνθημα “Γίνε άντρας: ντύσου γυναικεία”.

Ένα βαρυφορτωμένο ημερολόγιο: Το 1978-9, οι πολύμηνες διαδηλώσεις που ανέτρεψαν τον Σάχη, είχαν ως κυριότερο ορόσημό τους τα “σαράντα” των θυμάτων της κρατικής καταστολής, που συνήθως κατέληγαν σε νέο λουτρό αίματος και νέο “επαναστατικό ραντεβού” μετά από σαράντα μέρες. Με ανθρώπους τόσο ασκημένους στην ανατρεπτική “πολιτική του πένθους”, όπως οι Ιρανοί, δεν προβλέπεται να ξεμπερδεύει κανείς εύκολα…

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News