Η Κίνα σπάει ιστορικό ρεκόρ με εμπορικό πλεόνασμα άνω του 1 τρισ. δολαρίων, επιβεβαιώνοντας τη θέση της ως «εργοστάσιο του κόσμου», αλλά και αποκαλύπτοντας μια βαθιά αντίφαση: μια οικονομία πανίσχυρη στις εξαγωγές και ταυτόχρονα εξαιρετικά ευάλωτη στην παγκόσμια ζήτηση. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, παρά τους δασμούς, το κινεζικό μοντέλο παραμένει αμετακίνητο, ενώ η εγχώρια κατανάλωση δυσκολεύεται να πάρει μπρος.

Οπως σημειώνει ο Guardian, το γεγονός ότι η Κίνα κατέγραψε εμπορικό πλεόνασμα άνω του 1 τρισ. δολαρίων για πρώτη φορά στην ιστορία της δεν είναι απλώς μια εντυπωσιακή στατιστική. Είναι και η αφορμή για μια ευρύτερη ανάλυση.

Τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν τη Δευτέρα (8/12) είναι αδιάψευστα: μόνο κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2025 το κινεζικό πλεόνασμα άγγιξε τα 1,076 τρισ. δολάρια. Και το πέτυχε αυτό η ασιατική χώρα παρότι οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ κατακρημνίστηκαν σχεδόν κατά 30% τον Νοέμβριο, ως αποτέλεσμα του εξαιρετικά επιζήμιου εμπορικού πολέμου που συνεχίζεται με ένταση.

Ο πρωθυπουργός της Κίνας, Λι Τσιανγκ, έκανε λόγο την Τρίτη (9/12) για «αμοιβαία καταστροφικές συνέπειες» από την επιβολή των αμερικανικών δασμών που αποφάσισε ο Ντόναλντ Τραμπ. Ωστόσο, σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα, τα στοιχεία δείχνουν μια πιο σύνθετη εικονα: το εμπόριο μεταξύ των δύο κρατών δεν εξαφανίζεται, απλώς μεταμφιέζεται. Κινεζικά προϊόντα φτάνουν στις ΗΠΑ μέσω τρίτων χωρών, αποκτώντας μια νέα «ταυτότητα» προτού περάσουν τα σύνορα.

Το φαινόμενο αυτό, μέσω trans-shipment (μεταφόρτωση ή διαμετακόμιση: η μεταφορά εμπορευμάτων από ένα πλοίο σε άλλο χωρίς να περάσουν από δασμολογική διαδικασία), έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις. Για παράδειγμα, οι αμερικανικές εισαγωγές από την Ινδονησία άγγιξαν τα 23,1 δισ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση σχεδόν 30% σε σύγκριση με το 2024, ενώ αυξήσεις καταγράφονται και στις εισαγωγές από τη Μαλαισία και τις Φιλιππίνες.

Η γεωγραφία των εμπορικών ροών αλλάζει, επισημαίνει ο Guardian, η ουσία όμως παραμένει αμετάβλητη: η αγορά των ΗΠΑ εξακολουθεί να χρειάζεται φθηνά προϊόντα και καμία χώρα δεν διαθέτει ακόμη την παραγωγική κλίμακα, την τεχνολογική ωριμότητα και την εφοδιαστική αλυσίδα της Κίνας. Οι δασμοί άλλαξαν τα πολιτικά συμφραζόμενα, όχι όμως και την πραγματική εξάρτηση των Αμερικανών.

Στην κορυφή της τεχνολογίας

Η βρετανική εφημερίδα επισημαίνει ότι ο άλλοτε τίτλος του «εργοστασίου του πλανήτη» –συνώνυμος με τα φθηνά ρούχα και τα ηλεκτρονικά καταναλωτικά προϊόντα– έχει αντικατασταθεί από ένα πολύ πιο φιλόδοξο πλαίσιο. Η Κίνα κυριαρχεί πλέον σε κλάδους που θα καθορίσουν τον 21ο αιώνα: ηλεκτρικά οχήματα, νέας γενιάς μπαταρίες, φωτοβολταϊκά πάνελ, ακόμη και μικροτσίπ.

Σύμφωνα με το Chatham House, το βρετανικό think tank με έδρα το Λονδίνο, οι εξαγωγές ημιαγωγών από πλευράς Κίνας αυξήθηκαν κατά 24,7% μέσα στο 2025. Την ίδια στιγμή οι εξαγωγές προς την Ευρωπαϊκή Ενωση σημείωσαν άλμα 14,8% τον Νοέμβριο – από λιγότερο του 1% μόλις πριν από έναν μήνα.

Η εκρηκτική αυτή άνοδος προκαλεί νέες τριβές. Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αποκάλυψε ότι στις πρόσφατες συνομιλίες του με τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ έβαλε στο τραπέζι το ενδεχόμενο ευρωπαϊκών δασμών, εάν δεν μειωθεί το εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ προς την Κίνα. 

Και όμως, οι αναλυτές δεν βλέπουν κάμψη, αλλά αύξηση της κινεζικής εξωστρέφειας. Η Morgan Stanley προβλέπει ότι το μερίδιο της Κίνας στις παγκόσμιες εξαγωγές θα αυξηθεί από 15% σε 16,5% έως το 2030. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με τον Guardian, το ιστορικό εμπορικό πλεόνασμα δεν αποκαλύπτει μόνο την εξαγωγική δύναμη της Κίνας, αλλά φωτίζει και την αχίλλειο πτέρνα της: την εξάρτηση από την παγκόσμια ζήτηση, που παραμένει ένα δομικό χαρακτηριστικό της. 

Παρά τις διακηρύξεις για ενίσχυση της εγχώριας κατανάλωσης, ο κινεζικός καταναλωτισμός παραμένει ασθενικός: μόλις το 50% του ΑΕΠ προέρχεται από κατανάλωση, έναντι 80% στις ΗΠΑ. Οι λόγοι είναι πολλοί: η υπερβολική αποταμίευση μετά την πανδημία και την κατάρρευση της αγοράς ακινήτων, το αδύναμο κοινωνικό κράτος, που αναγκάζει τα νοικοκυριά να βάζουν στην άκρη περισσότερους πόρους, η περιορισμένη πρόσβαση σε πιστώσεις για τις μικρές επιχειρήσεις… Παράλληλα με όλα αυτά, επικρατεί δυσπιστία για το real estate και τη συνολική οικονομική σταθερότητα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η βρετανική εφημερίδα εκτιμά ότι η μετάβαση σε μια οικονομία που θα στηρίζεται στην εγχώρια ζήτηση θυμίζει ανηφορική διαδρομή με άγνωστη κατάληξη. 

Η επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στις ΗΠΑ και η νέα δέσμευσή του για δασμούς προς το Πεκίνο υποτίθεται ότι θα πίεζε την Κίνα. Στην πράξη, όμως, σύμφωνα με τον Guardian, συμβαίνει το αντίθετο. Διότι οι δασμοί αναδιανέμουν το εμπόριο αντί να το μειώνουν, ενώ το κόστος μετακυλίεται στον αμερικανό καταναλωτή. Την ίδια στιγμή η κινεζική βιομηχανία αποδεικνύει αξιοσημείωτη ευελιξία.

Ευρύτερα, το παγκόσμιο παραγωγικό σύστημα είναι τόσο εξαρτημένο από την Κίνα, που η «αποσύνδεση» μοιάζει περισσότερο με σύνθημα παρά με ρεαλιστική στρατηγική, σημειώνει η βρετανική εφημερίδα. Ακόμη κι αν η Ουάσινγκτον επιδιώκει την απομάκρυνση από την Κίνα και τα προϊόντα της, η ίδια η αγορά, οι εταιρείες και οι καταναλωτές κινούνται σε διαφορετική κατεύθυνση.

Προς νέα δεκαετία εντάσεων

Το 2025 κλείνει με την Κίνα πιο ισχυρή από ποτέ στο παγκόσμιο εμπόριο, αλλά και πιο εκτεθειμένη: νέοι δασμοί από ΗΠΑ και ΕΕ, γεωπολιτική αβεβαιότητα, πιθανή επιβράδυνση της διεθνούς ζήτησης και χαμηλή εσωτερική εμπιστοσύνη συνθέτουν ένα περιβάλλον υψηλού ρίσκου.

Ο Σι Τζινπίνγκ μίλησε πρόσφατα για την ανάγκη «διαρκούς ενίσχυσης της εγχώριας κατανάλωσης». Ομως το κρίσιμο ερώτημα κατά τον Guardian είναι αν αυτή η πρόθεση μπορεί να υπερισχύσει των δομικών περιορισμών ενός συστήματος κτισμένου πάνω στις εξαγωγές.

Ετσι, το ιστορικό πλεόνασμα της Κίνας παραμένει ο καθρέφτης μιας οικονομίας που είναι ταυτόχρονα η ισχυρότερη και η πιο ευάλωτη εξαγωγική μηχανή του πλανήτη. Οσο η Κίνα θα εξαρτάται από τη ζήτηση των άλλων –και οι άλλες χώρες από τα κινεζικά προϊόντα– το παγκόσμιο σύστημα θα παραμένει εγκλωβισμένο σε έναν φαύλο κύκλο αλληλεξάρτησης, εντάσεων και αναγκαστικών συμβιβασμών.

Και αυτός ο κύκλος δεν μπορεί να σπάσει εύκολα – ούτε με δασμούς, ούτε με πολιτικές υποσχέσεις, ούτε καν από έναν αμερικανό πρόεδρο αποφασισμένο να αλλάξει το παγκόσμιο εμπόριο.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News