Ηταν απόγευμα Σαββάτου όταν συνειδητοποίησα ότι είχα περάσει δύο ώρες χαζεύοντας πράγματα στο Shein. Είχα πει ότι δεν θα αγοράσω τίποτα άλλο από αυτά τα μαγαζιά, ύστερα από δυο απανωτές παραγγελίες που πήγαν εντελώς στραβά. Στη μία μού ήρθε κάτι σε λάθος νούμερο, στην άλλη μού ήρθε κάτι που δεν έμοιαζε ούτε στο ελάχιστο με ό,τι έδειχνε η φωτογραφία. Τουτέστιν, τζάμπα λεφτά, που δεν ήταν πολλά, αλλά ήταν τόσα για να πω: μην το ξανακάνεις.
Να με, όμως, εκείνο το απόγευμα του Σαββάτου, να το περνάω φορτώνοντας ηλεκτρονικά καλάθια, σαν ρομπότ που το έχουν προγραμματίσει να το κάνει. Σχεδόν τρόμαξα με τον εαυτό μου όταν ξύπνησα από αυτή την ύπνωση, την οποία είχα ξαναπάθει πριν από λίγες μέρες, περιμένοντας να έρθει η σειρά μου, σε συνάντηση γονέων. Εκείνη τη φορά, φόρτωσα καλάθια στο Temu, έπειτα από μια διαφήμιση που μου έκανε κανονική πλύση εγκεφάλου.
Ασφαλώς, δεν είμαι η μόνη που παρασύρεται. Οι περισσότεροι είμαστε εθισμένοι σε αυτή τη συνήθεια, έχουμε το σύνδρομο του φτηνού καλαθιού, όπως το έχω ονομάσει. Στα κοινωνικά δίκτυα, ανά δύο βίντεο κάποιος ανοίγει ένα πακέτο με πράγματα που πήρε από αυτά τα μαγαζιά. Δοκιμάζει ρούχα για να σου δείξει πώς είναι φορεμένα. Μιλάει για τα νέα αποκτήματά του με πολλά θαυμαστικά. Μιλάμε για έναν όγκο επίδρασης που δεν γίνεται να μη σε χειραγωγήσει, εκτός αν κλείσεις την οθόνη.
Η ροή των πακέτων που καταφτάνουν στην πόρτα μας με φθηνά πράγματα από κινεζικούς γίγαντες είναι εξωπραγματική. Σύμφωνα με τη σχετική έρευνα της ΕΣΕΕ, 8.000 προϊόντα το λεπτό εισήλθαν στην Ευρωπαϊκή Ενωση τον προηγούμενο χρόνο. Οσο για τον παγκόσμιο τζίρο αυτών των πλατφορμών, καταλαβαίνει κανείς ότι μιλάμε για δισεκατομμύρια. Αρκεί να σκεφτείς πόσες αγορές για χαβαλέ γίνονται καθημερινά, από όλους μας.
Δεν είναι παράλογο που στο πρόσφατο Ecofin, οι υπουργοί Οικονομικών συμφώνησαν για επιβολή τελωνειακών δασμών από το πρώτο ευρώ για μικροδέματα που έρχονται από τρίτες χώρες. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι τα πακέτα αξίας μέχρι 150 ευρώ, που μέχρι τώρα εισάγονταν στην ΕΕ σχεδόν χωρίς κόστος δασμών, πλέον θα φορολογούνται. Αυτό θα αλλάξει τον χάρτη του φθηνού ηλεκτρονικού εμπορίου και, ίσως, αλλάξει και το καταναλωτικό γκελ που κάνει επάνω μας. Η εφαρμογή του μέτρου αναμένεται το 2026, μέσα σε έναν μεταβατικό μηχανισμό μέχρι την τελική ενεργοποίησή του, όταν τεθεί σε λειτουργία ο Ευρωπαϊκός Κόμβος Δεδομένων Τελωνείων.
Το μέτρο έφτασε για να προστατέψει τις επιχειρήσεις στην Ευρώπη, που έχουν υποστεί τεράστια ζημία από τη μαζική εισροή μικρών, φθηνών δεμάτων. Το πιο ειρωνικό από όλα είναι ότι την ίδια στιγμή που εμείς, οι καταναλωτές, φωνάζουμε για περιβαλλοντική ευαισθησία ή ηθική κατανάλωση, την ίδια στιγμή συνεχίζουμε ακάθεκτοι να παραγγέλνουμε κινεζικά φθηνοπράγματα. Πατάμε το κουμπί, χωρίς καμία ενοχή για το περιβάλλον, για τις τοπικές επιχειρήσεις, για την ασφάλεια των προϊόντων.
Το θέμα μας, βέβαια, δεν νομίζω ότι λύνεται μόνο με την επιβολή δασμών. Μπορεί το μέτρο αυτό να κοιμίσει κάπως το αδηφάγο καταναλωτικό τέρας που έχουμε μέσα μας, αλλά το σίγουρο είναι ότι δεν θα το σκοτώσει. Γιατί εδώ, το πρόβλημα φαίνεται ότι είναι πολύ μεγαλύτερο. Οταν το 91% των πολύ φθηνών πακέτων προέρχεται από την Κίνα διεθνώς, όταν κολοσσοί του ηλεκτρονικού εμπορίου όπως το Temu, το Shein και το Trendyol βλέπουν το κοινό τους και τον τζίρο τους να μεγαλώνει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς κάθε χρόνο, είναι προφανές ότι μερικά ευρώ παραπάνω στην παραγγελία, σαν έξοδο αποστολής, δεν θα αποτρέψουν και πολλούς από το να συνεχίζουν να φορτώνουν τα ηλεκτρονικά καλάθια τους σαν να μην υπάρχει αύριο.
Ο εθισμός μας στο φτηνό δεν είναι απλώς ζήτημα ατομικής αδυναμίας, είναι το αποτέλεσμα ενός οικοσυστήματος που ενθαρρύνει την υπερκατανάλωση. Εδώ μιλάμε για συνδυασμό αλγοριθμικών προτάσεων, ψυχολογίας προσφορών, εύκολης πληρωμής και μιας κουλτούρας που εξισώνει την αγορά με την ευτυχία. Δεν ξέρω πώς αλλάζουν όλα αυτά, πώς ρυθμίζονται έτσι ώστε να φτάσει σε σένα η αντανάκλαση αυτής της αλλαγής.
Εγώ, πάντως, έχω βρει τη λύση μου. Γεμίζω το ηλεκτρονικό καλάθι τη μια μέρα και το αφήνω μέχρι την επομένη. Οταν επανέλθω, η παρόρμηση έχει εξαφανιστεί και σβήνω τα περισσότερα. Στο επόμενο βήμα απεξάρτησης, θα σβήσω και τις εφαρμογές από το κινητό μου. Τουλάχιστον θα το προσπαθήσω.