Είναι και πάλι αυτή η περίοδος του χρόνου κατά την οποία τα πλέον έγκριτα Λεξικά του πλανήτη μας κατακλύζουν με τις «Λέξεις της Χρονιάς», οι οποίες κατά τα άλλα αποτυπώνουν το πνεύμα της εποχής.
Για το Κέιμπριτζ, λοιπόν, η λέξη αυτής της χρονιάς είναι ο «παρακοινωνικός» (parasocial), πίσω από την οποία κρύβονται οι πιστοί θαυμαστές των διάσημων προσώπων και οι ακόλουθοι των influencers, έτοιμοι να διαφημίσουν παντού τη λατρεία τους ακόμη και αν δεν αντικρίσουν ποτέ από κοντά τα είδωλά τους. Και η αλήθεια είναι ότι όλο και κάποιος «parasocial» μπορεί να βρίσκεται στον μικρόκοσμό μας, ειδικά αν ξέρει απέξω κι ανακατωτά λεπτομέρειες για τον αρραβώνα της Τέιλορ Σουίφτ με τον Αμερικανό αθλητή Τράβις Κέλσι ή αν όντως ο Λιονέλ Μέσι παίζει καλύτερο ποδόσφαιρο υπό πίεση ή πώς η Ντρου Μπάριμορ ξεπέρασε τον εθισμό της.
Για το Λεξικό Κόλινς, από την άλλη, η λέξη του 2025 είναι το «vibe coding»: ένας νέος τρόπος προγραμματισμού, όπου ο χρήστης «μιλά» στον υπολογιστή με απλές λέξεις και η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) μετατρέπει τις οδηγίες του σε έτοιμο κώδικα. Σύμφωνα με τον ορισμό, είναι «η χρήση ΤΝ που ενεργοποιείται από την ανθρώπινη ομιλία, ώστε να βοηθά στη συγγραφή προγραμμάτων υπολογιστή… Το να λες στη μηχανή τι θέλεις να κάνει, αντί να κάθεσαι να το προγραμματίζεις βήμα-βήμα μόνος σου».
Θα μπορούσε να περάσει κάτι τέτοιο στα ελληνικά; Οχι από τη μια στιγμή στην άλλη. Το ίδιο και το «6 – 7», η επιλογή του dictionary.com, σύμφωνα με το οποίο σημαίνει την έκφραση «έτσι κι έτσι» ή «ίσως αυτό, ίσως εκείνο». Ξεκίνησε από το Διαδίκτυο και συνδέεται κατά κύριο λόγο με το τραγούδι «Doot Doot», που κυκλοφόρησε ο ράπερ Skrilla τον Δεκέμβριο του 2024. Πάντως για να επικρατήσει αυτός ο όρος – που για πολλούς δεν σημαίνει τίποτε παραπάνω από έναν κώδικα ανάμεσα στους εφήβους – πήραν λιγότερες ψήφους λέξεις όπως ο «υπερτουρισμός», που μάλλον θα σήμαινε περισσότερα σε ένα ευρύτερο ακροατήριο.
Και εδώ είναι που μπαίνει η παράμετρος των νεότερων γενιών, καθώς χρειάζεται η δική τους «παρέμβαση» μπας και πειστούν οι μεγάλοι ότι κάτι καινούριο μπήκε στη γλώσσα. Αυτή είναι μια γενικότερη τάση όσον αφορά τις Λέξεις της Χρονιάς, οι οποίες έρχονται και παρέρχονται χωρίς να αφήνουν απαραίτητα κάποιο ισχυρό αποτύπωμα. Εκτός εξαιρέσεων, φυσικά. Ηδη το «σάπισμα του εγκεφάλου» (brain rot), που επιλέχθηκε πέρσι από το Λεξικό της Οξφόρδης (η φετινή επιλογή του οποίου αναμένεται στις αρχές Δεκεμβρίου) έχει αρχίσει να μπαίνει και σε άρθρα ή δοκίμια για να υποδείξει όσους αφήνονται με τις ώρες στην επήρεια των συσκευών ή των social media.
Το ίδιο και η λέξη «permacrisis» ή «μονιμοκρίση» επί το ελληνικότερον, που επιλέχθηκε το 2022 από το Λεξικό Κόλινς περιγράφοντας τη διαβίωση σε μία εποχή με μόνιμη, συνεχή αναταραχή και όχι εξαιτίας του ίδιου πάντα παράγοντα. Δηλαδή μια παρατεταμένη περίοδο αστάθειας και ανασφάλειας, όπως αυτή που ζήσαμε στην Ελλάδα και αυτή που βιώνουμε στην Ευρώπη. Εννοείται και η λέξη «πανδημία» για το 2020 από το Λεξικό Μάριαμ-Γουέμπστερ το 2020 ή το «authentic» (αυθεντικό εν μέσω fake news) του ίδιου Λεξικού για το 2023.
Αλλά, θυμάται κανείς τις λέξεις «goblin mode» (Λεξικό της Οξφόρδης, 2022), «brat» (Λεξικό Κόλινς, 2024) και «rizz» (Λεξικό της Οξφόρδης, 2023); Για την ιστορία, η πρώτη λέξη από τα τρία παραδείγματα σημαίνει τον καλοπερασάκια που δεν δίνει σημασία στους κοινωνικούς κανόνες αφήνοντας συχνά το δωμάτιό του άνω κάτω, η δεύτερη όσους χαρακτηρίζονται από μία ηδονιστική στάση με ισχυρή αυτοπεποίθηση και η τρίτη τη ρομαντική γοητεία και έλξη (προέρχεται μάλιστα από την αγγλική προφορά της λέξης «χάρισμα»: cha-rizz-ma).
Πολύ συχνά κάποιες Λέξεις της Χρονιάς εφευρίσκονται για να εκφράσουν ακριβώς το momentum, χωρίς να έχουν αξιώσεις «διαχρονικότητας». Και εδώ μετράει πόση απήχηση έχουν σε διαφορετικές γενιές και ηλικίες, αλλά και σε διαφορετικές περιοχές του πλανήτη. Αν κάτι είναι πολύ αγγλοσαξονικό, πιθανότατα να μην λειτουργήσει στη Γαλλία ή τη Γερμανία. Αν κάτι είναι «εξωτικό», δεν μπορεί να περάσει από τα μεγάλα γεωγραφικά κέντρα.
Η γλώσσα δεν παύει να είναι ένας οργανισμός που εξελίσσεται προφανώς και με βάση αυτή την αλήθεια προσαρμόζεται αφομοιώνοντας, τροποποιώντας, απορρίπτοντας ή υιοθετώντας νέες λέξεις. Οι πρόσφατες επιλογές των μεγάλων Λεξικών φαίνεται ότι λειτουργούν αρκετά συχνά και ερήμην της «λειτουργικότητας» των ίδιων των λέξεων.
Είναι σίγουρο ότι οι άνθρωποι από μία ηλικία και πάνω δύσκολα θα εντάξουν στο λεξιλόγιό τους τις έννοιες «goblin mode» ή θα λένε «rizz». Να, όμως, που ήδη μία παλιότερη επιλογή, το «ντελούλου», αρχίζει να εντάσσεται ολοένα και περισσότερο στην καθημερινότητα, για να υποδηλώσει κάποιον που είναι ολίγον φευγάτος και «σουρεάλ». Ο κανόνας –αν υπάρχει τέτοιος– είναι απλός: και οι λέξεις της χρονιάς θέλουν τον χρόνο τους.