Εκτενές στόρι σχετικό με τις αναταράξεις στα πολιτικά αεροπλάνα δημοσίευσε το BBC. Ο Αντριου Ντέιβις, έγραψαν, πήγαινε στη Νέα Ζηλανδία για δουλειές. Το πρώτο μέρος της πτήσης του, από το Λονδίνο μέχρι τη Σιγκαπούρη, ήταν αρκετά ομαλό, αλλά στη συνέχεια υπήρξαν έντονες αναταράξεις. «Ηταν σαν να βρίσκεσαι σε τρενάκι του λούνα παρκ» θυμήθηκε. «Ξαφνικά ένιωσα την ώθηση στο κάθισμά μου. Το iPad με χτύπησε στο κεφάλι, ο καφές χύθηκε πάνω μου. Εγινε καταστροφή στην καμπίνα, συντρίμμια παντού. Οι άνθρωποι έκλαιγαν και δεν ήξεραν τι συνέβη. Εγώ ήμουν από τους τυχερούς». Διότι κάποιοι άλλοι επιβάτες αυτής της πτήσης τραυματίστηκαν: ορισμένοι απέκτησαν απλώς αμυχές, κάποιοι άλλοι όμως υπέστησαν κατάγματα. Και ο Τζεφ Κίτσεν, 73 ετών, πέθανε από καρδιακή προσβολή.
Ο θάνατος ως συνέπεια αναταράξεων είναι εξαιρετικά σπάνιος. Δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, εκτιμάται όμως ότι έχουν σημειωθεί περίπου τέσσερις θάνατοι από το 1981. Οι τραυματισμοί, ωστόσο, λένε μια διαφορετική ιστορία. Οι σοβαρές αναταραχές στην παραπάνω πτήση της Singapore Airlines προκάλεσαν απότομη πτώση του αεροπλάνου, 178 πόδια (54 μέτρα) μέσα σε 4,6 δευτερόλεπτα. Μόνο στις ΗΠΑ έχουν υπάρξει 207 σοβαροί τραυματισμοί από το 2009, όπως δείχνουν τα επίσημα στοιχεία του Εθνικού Συμβουλίου Ασφάλειας Μεταφορών. Οι 166 από αυτούς τους τραυματισμούς αφορούσαν μέλη του πληρώματος, πιθανότατα όρθια την ώρα των αναταράξεων. Στο σημείο αυτό το BBC αποκάλυψε το κίνητρο του δημοσιεύματος.
Εγραψε ότι η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τις ατμοσφαιρικές συνθήκες και ότι ακριβώς για τον λόγο αυτόν οι ειδικοί προειδοποιούν πως τα αεροπορικά ταξίδια ενδέχεται να καταστούν πιο περιπετειώδη από το σύνηθες. Δηλαδή οι αλλαγές θερμοκρασίας και οι μεταβαλλόμενες τάσεις του ανέμου στην ανώτερη ατμόσφαιρα αναμένεται να αυξήσουν τη συχνότητα και την ένταση των έντονων αεροπορικών αναταράξεων.
«Για τις επόμενες δεκαετίες ας αναμένουμε διπλασιασμό ή και τριπλασιασμό του συνόλου των έντονων αναταράξεων παγκοσμίως» ανέφερε ο Πολ Γουίλιαμς, καθηγητής του Πανεπιστημίου Reading. «Το σημερινό δεκάλεπτο αναταράξεων θα γίνει εικοσάλεπτο ή και μισάωρο». Υπάρχουν, άραγε, τρόποι προστασίας των αεροπλάνων από τις αναταράξεις; Και τι προτίθενται να κάνουν οι εταιρείες;
Ο Βόρειος Ατλαντικός… κουνάει
Ως έντονες αναταράξεις νοούνται οι παλινδρομικές κινήσεις αεροπλάνου διερχομένου από ταραγμένο αέρα, οι οποίες ασκούν δύναμη στο σώμα μεγαλύτερη από 1,5 g. Αυτή είναι αρκετή για να σηκώσει τον επιβάτη από το κάθισμα, αν δεν φοράει τη ζώνη ασφαλείας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ετησίως συμβαίνουν περίπου 5.000 περιστατικά σοβαρών αναταράξεων. Ο αριθμός των πτήσεων κατά το ίδιο χρονικό διάστημα είναι πάνω από 35 εκατομμύρια παγκοσμίως.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση ασφαλείας του Διεθνούς Οργανισμού Αερομεταφορών, το 2023 το 40% των σοβαρών τραυματισμών σε αεροπλάνα προκλήθηκε από αναταράξεις. Και ο Βόρειος Ατλαντικός είναι η περιοχή της Υδρογείου όπου συμβαίνουν οι περισσότερες σοβαρές αναταράξεις.
Οι πτήσεις μεταξύ Βρετανίας και ΗΠΑ-Καναδά-Καραϊβικής επηρεάζονται περισσότερο. Μάλιστα, τα τελευταία 40 χρόνια, δηλαδή αφότου οι δορυφόροι άρχισαν να παρατηρούν την ατμόσφαιρα, σημειώθηκε αύξηση 55% στις σοβαρές αναταράξεις πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό. Αλλά και οι υπόλοιπες περιοχές της Γης δεν εξαιρούνται. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, η συχνότητα των αναταράξεων προβλέπεται να αυξηθεί και σε τμήματα της Ανατολικής Ασίας, της Βόρειας Αφρικής, του Βορείου Ειρηνικού, της Βόρειας Αμερικής και της Μέσης Ανατολής.
Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής
Υπάρχουν τρεις κύριες αιτίες αναταράξεων: η νέφωση και οι καταιγίδες, η ροή αέρα από ορεινές περιοχές, και οι αιφνίδιες αλλαγές στην κατεύθυνση και στην ταχύτητα του ανέμου. Η μόνη μη προβλέψιμη από αυτές τις αιτίες είναι η τρίτη, αφού ενίοτε συμβαίνει κυριολεκτικά στα καλά καθούμενα.
Το δημοσίευμα του BBC συνέδεσε τις νεφώσεις-καταιγίδες και τις απότομες αλλαγές στην κατεύθυνσης-ταχύτητα του ανέμου με την κλιματική αλλαγή και έγραψε ότι αυτή, τελικά, ήταν η αιτία των έντονων αναταράξεων στο ταξίδι του Αντριου Ντέιβις το 2024, περιστατικό που περιγράφηκε στην εισαγωγή. Οι αρμόδιες αρχές της Σιγκαπούρης διαπίστωσαν ότι το αεροπλάνο «πιθανώς πετούσε πάνω από μια περιοχή με αναπτυσσόμενη δραστηριότητα νέφωσης» και απέδωσαν σε αυτήν τις ακραίες αναταράξεις.
Αμερικανική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science το 2014 έδειξε ότι η αύξηση ενός βαθμού Κελσίου στην παγκόσμια θερμοκρασία προκαλεί αύξηση των κεραυνών κατά 12%. Και το λεγόμενο jet stream που, από τα δυτικά προς τα ανατολικά, προκαλεί ταχύτητες ανέμων από 160 μίλια/ώρα έως 250 μίλια/ώρα, συμβάλλει στις αναταράξεις και στην αύξησή τους.
«Η κλιματική αλλαγή θερμαίνει τον αέρα στα νότια του jet stream περισσότερο απ’ όσο τον αέρα στα βόρεια, με αποτέλεσμα η διαφορά θερμοκρασίας να γίνεται ισχυρότερη» είπε ο Γουίλιαμς. «Και αυτή με τη σειρά της οδηγεί σε ένα ισχυρότερο jet stream».
Αυξάνονται και όλες οι ανησυχίες
Η αύξηση των σοβαρών αναταράξεων μπορεί να προκαλέσει περισσότερα περιστατικά τραυματισμού, ή και θανάτων στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, έτσι ορισμένοι επιβάτες ανησυχούν. Για τον Αντριου Ντέιβις της εισαγωγής η προοπτική περισσότερων αναταράξεων είναι ανησυχητική. «Πολύ. Οχι μόνο για μένα, αλλά και για τα παιδιά μου» είπε. «Χαίρομαι που δεν έχει υπάρξει ένα περιστατικό τόσο σοβαρό όσο το δικό μου, αλλά νομίζω ότι πρέπει να μας ανησυχεί όλους».
Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα βρετανικού κρατικού φορέα, το 1/5 των ενηλίκων στη Βρετανία λένε ότι φοβούνται τις πτήσεις, έτσι η επιδείνωση των αναταράξεων θα κάνει τα αεροπορικά ταξίδια ακόμη πιο εφιαλτικά για αυτούς. Αλλά και οι εργαζόμενοι στις αεροπορικές εταιρείες ανησυχούν. Η αεροσυνοδός Γουέντι Μπέικερ δήλωσε ότι οι περισσότερες αναταράξεις σημαίνουν για αυτήν περισσότερες πιθανότητες να πάει κάτι στραβά, άρα και λιγότερες πιθανότητες επιβίωσης.
Τα πτερύγια των αεροπλάνων αντέχουν βέβαια στις αναταράξεις, αλλά οι αεροπορικές εταιρείες έχουν μια κρυφή ανησυχία: το οικονομικό κόστος που συνεπάγεται η αναμενόμενη αύξηση των αναταράξεων. Η AVTECH, εταιρεία τεχνολογίας που παρακολουθεί τις κλιματικές και θερμοκρασιακές αλλαγές και συνεργάζεται με τη βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία, λέει ότι το ετήσιο κόστος μπορεί να κυμαίνεται από 180.000 λίρες έως 1,5 εκατομμύριο λίρες ανά αεροπορική εταιρεία. Πώς προκύπτει αυτό το κόστος; Προστίθενται τα έξοδα ελέγχου και συντήρησης των αεροσκαφών ύστερα από περιπτώσεις σοβαρών αναταράξεων και το κόστος αποζημιώσεων σε περίπτωση εκτροπής ή καθυστέρησης της πτήσης.
Ο Eurocontrol, ο αρμόδιος οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ενωσης που βοηθάει την ευρωπαϊκή αεροπορία να κατανοήσει τους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής, λέει ότι η εκτροπή πτήσεων από περιοχές καταιγίδων που προκαλούν αναταράξεις συνεπάγεται ευρύτερο πρόβλημα όταν πολλά αεροσκάφη πρέπει να αλλάξουν ταυτόχρονα την πορεία πτήσης τους. Τότε ο εναέριος χώρος μπορεί να «πήξει» σε ορισμένες περιοχές. «Αυτό αυξάνει σημαντικά τον φόρτο εργασίας των πιλότων και των ελεγκτών κυκλοφορίας» δήλωσε ένας εκπρόσωπος της Eurocontrol. Η αποφυγή των καταιγίδων σημαίνει, βέβαια, κατανάλωση επιπλέον καυσίμων και σπατάλη χρόνου.
Ο Eurocontrol ανέφερε ότι το 2019 ο κακός καιρός «ανάγκασε τις αεροπορικές εταιρείες να πετάξουν ένα εκατομμύριο επιπλέον χιλιόμετρα, παράγοντας 19.000 επιπλέον τόνους διοξειδίου του άνθρακα». Η αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων σημαίνει ότι θα υπάρξουν περισσότερες εκτροπές πτήσεων έως το 2050. «Θα υπάρξουν αυξημένα κόστη για τις αεροπορικές εταιρείες και για τους επιβάτες, αλλά και περαιτέρω αύξηση του αποτυπώματος άνθρακα που εκπέμπουν τα αεροπλάνα».
Ας μη φάνε νουντλ στην οικονομική
Η πρόβλεψη των αναταράξεων έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια και, παρ’ όλο που δεν είναι τέλεια, μπορούμε να προβλέψουμε σωστά περίπου το 75% των αναταράξεων λόγω ανέμων. Εξάλλου τα αεροσκάφη διαθέτουν ραντάρ καιρού που εντοπίζουν τις καταιγίδες, τον έτερο παράγοντα αναταράξεων. Και οι αεροπορικές εταιρείες λαμβάνουν μέτρα. Η αμερικανική Southwest Airlines αποφάσισε να τερματίσει την υπηρεσία καμπίνας σε υψόμετρο 18.000 ποδών, ώστε να είναι και το πλήρωμα καθήμενο και δεμένο με ζώνες ασφαλείας. Ετσι ευελπιστεί ότι θα μειώσει τους τραυματισμούς που σχετίζονται με τις αναταράξεις κατά 20%. Η Korean Airlines αποφάσισε να σταματήσει να σερβίρει νουντλς στους επιβάτες της οικονομικής θέσης για να αποφύγει τυχόν εγκαύματα, καθώς αναφέρθηκε διπλασιασμός των αναταράξεων από το 2019.
Η κουκουβάγια πώς πετάει στην αντάρα;
Ορισμένες μελέτες έχουν προχωρήσει ακόμη περισσότερο όσον αφορά την προστασία από τις αναταράξεις και έχουν εξετάσει εναλλακτικούς τρόπους κατασκευής πτερυγίων, βασισμένες στην παρατήρηση της πτήσης της κουκουβάγιας ακόμη και στη θύελλα. Σκέφτηκαν ότι χρησιμοποιεί τα φτερά της με τρόπον ώστε να σταθεροποιείται το κεφάλι της, έτσι προτείνουν αρθρωτό σχεδιασμός των πτερυγίων σε μικρά αεροσκάφη.
Αλλά υπάρχει και ο παράγων Τεχνητή Νοημοσύνη. Μία νεοσύστατη αυστριακή επιχείρηση, η Turbulence Solutions, ισχυρίζεται ότι έχει δημιουργήσει τεχνολογία ακύρωσης αναταράξεων για μικρά αεροσκάφη με τον εξής τρόπο: ένας αισθητήρας ανιχνεύει τον ταραγμένο αέρα και στέλνει σήμα στο φτερό να αντισταθμίσει τις αναταράξεις. Η μείωση των μετρίων αναταράξεων είναι 80%, λέει ο CEO της εταιρείας.
Υπάρχουν και εκείνοι που υποστηρίζουν ότι η ΤΝ μπορεί να βρει τη λύση. Η τεχνολογία Fourier Adaptive Learning and Control (FALCON) ερευνάται από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας ως προς το πώς ο ταραγμένος αέρας ρέει σε ένα πτερύγιο. Προβλέπει τις αναταράξεις δίνοντας εντολές στο πτερύγιο να αντισταθμίσεις τις αναταράξεις.
Ωστόσο οι επιστήμονες του κλάδου, μηχανικοί αεροδιαστημικής, είναι επιφυλακτικοί και λένε ότι αυτές οι τεχνολογικές εφαρμογές δεν είναι του παρόντος και είναι απίθανο να χρησιμοποιηθούν σε μεγάλα εμπορικά αεροσκάφη μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες.