Ενα κείμενο για τον στρατηγό Φράνκο (Φρανθίσκο Φράνκο Μπαχαμόντε), τον ισπανό δικτάτορα του Μεσοπολέμου που ως νικητής του εμφυλίου πολέμου της χώρας του (1936-1939) κατάφερε να κυβερνήσει την Ισπανία μέχρι τον θάνατό του, το 1975, δημοσίευσαν οι Times του Λονδίνου. Αφορμή, η κυκλοφορία στη Βρετανία ενός νέου βιβλίου για τα έργα και τις ημέρες του εθνικιστή δικτάτορα, το οποίο τον παρουσιάζει περίπου σαν φιγούρα καρτούν, όπως παραδέχεται και ο συγγραφέας του.
Μία από τις πρώτες αναμνήσεις του Φράνκο ήταν η ταπείνωση που ακολούθησε την καταστροφή του ισπανικού ναυτικού από αμερικανικά πολεμικά πλοία στα ανοιχτά της Κούβας τον Ιούλιο του 1898. Αυτό ήταν ουσιαστικά το τέλος της ισπανικής αυτοκρατορίας. Ο Φράνκο ήταν μόλις πέντε ετών τότε, όμως η ήττα χαράχτηκε στο μυαλό του. Αποφάσισε, λοιπόν, να αφιερώσει τη ζωή του στο να κάνει την Ισπανία ξανά μεγάλη.
«Ο Φράνκο εξηγεί και εξηγείται από την Ιστορία της Ισπανίας» γράφει ο Giles Tremlett σε αυτή την ενδιαφέρουσα νέα βιογραφία με τίτλο «El Generalisimo». «Εβλεπε τον εαυτό του ως νέο κατακτητή, ως άνθρωπο προορισμένο να αναζωογονήσει την Ισπανία προωθώντας την ταυτότητά της, εξαλείφοντας τη δηλητηριώδη επιρροή των ξένων. Ωστόσο η απομόνωση κατέστρεψε οικονομικά την Ισπανία και τη μετέτρεψε σε παρία».
Σε περιόδους παρακμής τα έθνη συχνά στρέφονται σε αυταρχικούς. Αυτό δίνει ευκαιρίες σε κατά τα λοιπά μέτριους άνδρες, σε τοξικές προσωπικότητες, ακατάλληλες για την καθημερινή πολιτική, σχολίασαν οι Times. Ο Φράνκο ταιριάζει σε αυτό το καλούπι. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι θα πετύχαινε στη σημερινή Ισπανία, της ευημερίας και του φιλελευθερισμού. Ηταν κοντός, στρουμπουλός, με τσιριχτή φωνή. Αδέξιος με τις γυναίκες, δίχως αίσθηση του χιούμορ και μνημειωδώς πληκτικός.
«‘‘Αυτός ο άνθρωπος έχει ένα τεράστιο απόθεμα άχρηστων πληροφοριών’’ παραπονέθηκε κάποτε ο υπουργός Παιδείας του. Ο ίδιος ο πατέρας του τον αποκαλούσε ‘‘αδέξιο’’, ‘‘καυχησιάρη’’, ακόμη και ‘‘cabrón’’ [μαλάκα]. Ο Ραμόν, ο αεροπόρος αδελφός του, είχε πει ότι ‘‘η φιλοδοξία του είναι τέτοια που, αν χρειαζόταν, θα σκότωνε τη μητέρα μας, ενώ η αλαζονεία του θα σκότωνε και τον πατέρα μας’’».
Ο Tremlett υποστηρίζει ότι «η μεγαλύτερη αδυναμία του ήταν το υπερβολικό εγώ του». Παρ’ όλα αυτά, επιμένει ότι είναι λάθος να υποβαθμίζουμε τον Φράνκο σε έναν κακό χαρακτήρα καρτούν ή σε μετριότητα, αν και ακριβώς αυτό φαίνεται πως ήταν. Είχε σκληρότητα που έδειχνε ό,τι πρέπει για την αντιμετώπιση μιας κρίσης. «Ο προσωπικός του θρίαμβος υπήρξε προϊόν φιλοδοξίας, στρατιωτικής ικανότητας για βιαιότητες, απεριόριστης αυτοεκτίμησης, καθαρής σκέψης, ικανότητας ελιγμών για ίδιον όφελος και, φυσικά, της δύσπιστης, αυταρχικής φύσης του».
Η εξέλιξη του Φράνκο είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη στρατιωτική καριέρα του. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι μπορούσε να πετύχει σε άλλον τομέα. Στα 33 του έγινε ο νεότερος στρατηγός στην Ευρώπη, ή έτσι καυχιόταν. Ηταν πεπεισμένος ότι αν το στρατιωτικό ήθος ήταν καλό για αυτόν, ήταν καλό και για όλους τους άλλους. Οι γυναίκες, ειδικά, θα ωφελούνταν από την αυστηρή πειθαρχία. Η κοινωνική σταθερότητα απαιτούσε να αντιμετωπίζονται άπαντες σαν άξεστοι νεοσύλλεκτοι.
Μόλις ανέλαβε την κυβέρνηση, επέμεινε ότι τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου έπρεπε να οπλοφορούν και να πυροβολούν, επειδή αυτό καθορίζει τον άνδρα, σχολίασαν οι Times. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ο υπουργός προπαγάνδας του, Μανουέλ Φράγκα, να φυτέψει μια σφαίρα στα οπίσθια της κόρης του Φράνκο, της Κάρμεν, κατά τη διάρκεια ενός κυνηγιού πέρδικας…
Ο Φράνκο ανέβηκε στη στρατιωτική ιεραρχία όχι επειδή ήταν λαμπρός διοικητής, αλλά μάλλον επειδή ήταν αυστηρός με την πειθαρχία και διέθετε πηγαίο ταλέντο σκληρότητας. Οπου και αν υπηρέτησε, χρησιμοποίησε τις εκτελέσεις για να τρομοκρατήσει τον πληθυσμό. «Πιστέψτε με» σχολίασε κάποτε ένας αξιωματικός. «Απλώς κοιτάζει έναν τύπο με κενό βλέμμα, με ορθάνοιχτα μάτια και με σοβαρό ύφος, και κατόπιν διατάζει ‘‘εκτελέστε τον!’’ Υστερα φεύγει, έτσι απλά». Μπέρδευε τον φόβο με τον σεβασμό.
Με την Ισπανία σε μια κατάσταση διαρκούς χάους, ο Φράνκο δεν αντιτάχθηκε στην απομάκρυνση του βασιλιά Αλφόνσου ΙΓ΄τον Απρίλιο του 1931, ούτε στην επακόλουθη εγκαθίδρυση της Δεύτερης Δημοκρατίας. Η τελευταία φάνηκε να προσφέρει ευκαιρίες. Αυτό άλλαξε, ωστόσο, όταν το αριστερό Λαϊκό Μέτωπο ανέλαβε την εξουσία μετά τις εκλογές του 1936. Πολλοί ήθελαν πραξικόπημα για να νικήσουν τους αριστερούς και ήλπιζαν ότι ο Φράνκο θα μπορούσε να ηγηθεί. Η νέα κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας τον κίνδυνο, τον έστειλε στα Κανάρια Νησιά, μακριά από την ενδοχώρα.
Περίμενε εναγωνίως άλλους να εξαπολύσουν το πραξικόπημα, μη θέλοντας να δεσμευθεί πολύ νωρίς. Οι υποστηρικτές του τον αποκαλούσαν «δεσποινίς Κανάρια Νησιά», καθώς η προσωπικότητά του χρειαζόταν καλοπιάσματα. «Ούτε καν ο Αμλετ δεν ήταν τόσο αναποφάσιστος» σχολίασε ο κουνιάδος του, Σεράνο Σουνιέρ.
Οταν του έγινε σαφές ότι θα εκδηλωθεί πραξικόπημα και πιθανότατα θα πετύχει, ανέλαβε τον έλεγχο. Οι συνωμότες του Φράνκο ναύλωσαν ένα αεροσκάφος για να τον μεταφέρουν από τα Κανάρια Νησιά στο Μαρόκο, παίρνοντας μαζί τους μερικές «πλατινένιες ξανθές» για να φανεί σαν τουριστική εκδρομή. Σε μια αξιολύπητη προσπάθεια μεταμφίεσης, ο Φράνκο ξύρισε το μουστάκι του, ωθώντας έναν συνωμότη να σχολιάσει ότι ήταν το μόνο πράγμα που θυσίασε ποτέ για την Ισπανία…
Ο εμφύλιος πόλεμος διήρκεσε τόσο επειδή ο Φράνκο δεν ήταν επιδέξιος στρατηγός, ούτε πρόθυμος να αναλάβει ρίσκα. Οι προσπάθειές του ενισχύθηκαν σε μεγάλο βαθμό από τη βοήθεια των Μουσολίνι και Χίτλερ, οι οποίοι έβλεπαν την Ισπανία ως πεδίο δοκιμών για τον φασιστικό πόλεμο. Οπως και πριν, η σκληρότητα έπαιξε τεράστιο ρόλο. Οι Δημοκρατικοί κρατούμενοι εκτελούνταν συστηματικά. Ο βιασμός έγινε δημοφιλής μέθοδος εξαναγκασμού. [Σ.σ.: Σε βιβλίο που πραγματεύεται τον θάνατο του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, το 1936, η συγγραφέας Μαρσέλ Οκλέρ αναφέρει ότι στη Γρανάδα κυκλοφορούσε η φήμη πως ένας από τους φαλαγγίτες δολοφόνους του ποιητή καμάρωνε επειδή του έδωσε τη χαριστική βολή με μια σφαίρα στο απευθυσμένο…]
«Οι γυναίκες των Δημοκρατικών θα ανακαλύψουν πώς είναι οι πραγματικοί άνδρες, αντί για τους ευνουχισμένους πολιτοφύλακες» καυχήθηκε ο στρατηγός ΓκονΘάλο Κουέιπο ντε Λιάνο. «Δεν θα μπορέσουν να το αποτρέψουν, όσο σκληρά και αν παλέψουν και κλωτσήσουν». Ο Φράνκο το ονόμασε όλο αυτό Ιερό Πόλεμο και πήγε να βάλει τη φωτογραφία του δίπλα σε εικονίσματα της Παναγίας.
Οταν ο πόλεμος τελείωσε, τον Απρίλιο του 1939, ο Φράνκο στράφηκε στη διακυβέρνηση, αν και ποτέ ιδιαιτέρως αποτελεσματικά. Η λύση του στα προβλήματα της Ισπανίας ήταν να δημιουργήσει την αυτάρκεια της απομόνωσης από τον υπόλοιπο κόσμο. Ωστόσο η Ισπανία δεν ήταν αρκετά ισχυρή για να υπάρχει ως απομονωμένη χώρα. Μόνο στο μέσον της δεκαετίας του ’60 η χώρα επέστρεψε στο βιοτικό επίπεδο που υπήρχε πριν από το 1935. Ο Τύπος λογοκρίθηκε αυστηρά, οι γυναίκες έχασαν τα θεμελιώδη δικαιώματά τους και οι δολοφονίες συνεχίστηκαν: περισσότεροι από 20.000 Ισπανοί εκτελέστηκαν μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου.
Τη δεκαετία του ’60 η οικονομία της Ισπανίας άνθησε, αλλά για λόγους που έρχονταν σε αντίθεση με την προσήλωση στην αυτάρκεια. Το 1959 το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο παρενέβη για να σώσει την παρακμάζουσα οικονομία του Φράνκο. Οι ΗΠΑ έκτισαν στρατιωτικές βάσεις στην Ισπανία, οι οποίες έφεραν πολύτιμο συνάλλαγμα. Οι τουρίστες συνέρρευσαν στις παραλίες της χώρας, αλλά ο τουρισμός απαιτούσε τη χαλάρωση των νόμων που απαγόρευαν τη χρήση μπικίνι. Αυτή η αλλαγή θα πρέπει να ενόχλησε τον σεμνότυφο Φράνκο, το καθεστώς του οποίου είχε επιβάλει περιορισμούς στη γυναικεία εμφάνιση για να μη βλέπουν οι θεατές γυμνά γόνατα…
Αν και μετάνιωσε βαθιά για τους λόγους της οικονομικής ανάκαμψης, ανέλαβε πλήρως την ευθύνη. Η στρατηγική διακυβέρνησής του ήταν πάντα να κατηγορεί τους άλλους για τις ατυχίες, να διεκδικεί πλήρως την ευθύνη για τις επιτυχίες και να μην παραδέχεται ποτέ ένα λάθος. Σε γενικές γραμμές, αυτό σήμαινε ψέματα, ψέματα και πάλι ψέματα, έγραψαν οι Times.
Το δημοσίευμα έκλεισε με την πληροφορία ότι ο συγγραφέας του βιβλίου για τον Φράνκο υπήρξε ανταποκριτής του περιοδικού The Economist στη Μαδρίτη. «Εγραψε μια βιογραφία του Φράνκο που δεν είναι βαρετή, ενώ εκείνος ήταν. Αποκάλυψε τις μικροπρεπείς ματαιοδοξίες του και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο φρανκισμός λειτούργησε επικαλούμενος εχθρούς-φαντάσματα. Τους εβραίους, τους μασόνους, το ξένο χρήμα, τις ικανές γυναίκες, τους ενδιαφέροντες ανθρώπους και το σεξ».