Από μια περιθωριακή ποικιλόμορφη κοινότητα προώθησης ακραίας ρητορικής και ιδεολογίας, βασισμένη στην ανδρική υπεροχή και τον μισογυνισμό, η ανδρόσφαιρα (manosphere) έχει πλέον εξελιχθεί σε μια μεγάλη κερδοσκοπική επιχείρηση.
Παλαιότερα επρόκειτο κυρίως για ομάδες που ενδιαφέρονταν για τα δικαιώματα των ανδρών. Σήμερα αποτελεί ένα ευρέως εξοικειωμένο και εμπορευματοποιημένο οικοσύστημα, ηγούμενο από διασημότητες ή «manfluencers». Το περιοδικό The Conversation αναλύει το πώς φτάσαμε σε αυτή την εξέλιξη.
Στην ανδρόσφαιρα η οικονομική εκμετάλλευση παίρνει συνήθως τη μορφή συμβουλών για χρήματα, υγεία και σχέσεις. Οι πλατφόρμες, προωθώντας παρόμοιο περιεχόμενο για να κρατούν τους χρήστες online για περισσότερο χρόνο, ενισχύουν περαιτέρω αυτή την τάση. Τα κοινωνικά μέσα, τροφοδοτούμενα από αντιφεμινιστικά μηνύματα, προωθούν φαινομενικές λύσεις για τις ανασφάλειες των νεαρών ανδρών, μετατρέποντάς τες σε κέρδος χωρίς πραγματική υποστήριξη.
Οι «ηγέτες σκέψης» της ανδρόσφαιρας διατηρούν και αυξάνουν το κοινό τους εκμεταλλευόμενοι ανδρικές ανησυχίες σχετικές με την εμφάνιση, τις οικονομικές προοπτικές και την έλξη προς το γυναικείο φύλο. Η λύση που προτείνουν είναι διπλή: αφενός στρέφουν την οργή και τη δυσαρέσκεια στις γυναίκες και στον φεμινισμό, αφετέρου προωθούν τα προϊόντα τους.
Πολλοί manfluencers διαθέτουν συνδρομητικές «ακαδημίες» που προβάλλονται ως εναλλακτικές στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο, με κόστος χιλιάδων δολαρίων. Οι ακόλουθοι μπορούν να αγοράσουν ατομικές συμβουλές για σχέσεις ή πρόσβαση σε δίκτυα ομοϊδεατών. Υπάρχει επίσης εμπορεύσιμο υλικό από podcasts, όπως βιβλία, συμπληρώματα, τεχνολογίες ευεξίας και ψευδοεπιστημονικές «λύσεις» για αύξηση της αρρενωπότητας.
Πολλοί άνδρες και αγόρια που καταναλώνουν αυτό το περιεχόμενο έχουν μεγαλώσει με νεοφιλελεύθερες ιδέες περί νικητών και χαμένων, κουλτούρας του hustle (ο τρόπος ζωής κάποιου που εργάζεται πολύ και ξεκουράζεται λίγο) και ατομικής ευθύνης.
Στην ανδρόσφαιρα δεν υπάρχει χώρος για συλλογικές λύσεις, ούτε για συζητήσεις πάνω σε συστήματα που επηρεάζουν αρνητικά την πλειονότητα των ανδρών. Κάθε αποτυχία θεωρείται προσωπική. Οι manfluencers υπόσχονται λύσεις απέναντι στην απομόνωση, στην αίσθηση ξενότητας και στην επισφάλεια του καπιταλισμού, προσφέροντας… περισσότερο από το ίδιο.
Η άνοδος των manfluencers
Σήμερα η ανδρόσφαιρα λειτουργεί και μέσα από πιο διακριτικές μορφές σεξισμού. Πολλοί προωθούν την ιδέα ότι άνδρες και γυναίκες έχουν εκ γενετής σημαντικές διαφορές στη σκέψη και στην προσωπικότητα. Αυτή η στροφή προς την «alpha» αρρενωπότητα σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στην πολιτική των ανδρικών δικαιωμάτων και βοηθάει το κίνημα να αποκτήσει μεγαλύτερη απήχηση.
Οι άνδρες μπορούν πλέον να χρησιμοποιήσουν την κουλτούρα των influencers για προσωπικό πλούτο, προωθώντας συντηρητικές δεξιές πολιτικές.
Δημοφιλείς πλατφόρμες, όπως το TikTok και τα YouTube Shorts, έχουν αυξήσει σημαντικά την εμπορευματοποίηση. Πειραματικές μελέτες με ψεύτικους λογαριασμούς έδειξαν ότι νέοι άρρενες χρήστες εκτίθενται σε τοξικό περιεχόμενο μέσα στα πρώτα 23 λεπτά και σε περιεχόμενο της ανδρόσφαιρας μέσα στα πρώτα 26 λεπτά.
Νέοι τρόποι κερδοσκοπίας
Καθώς η ανδρόσφαιρα διευρύνεται, πλουτίζεται ολοένα περισσότερο. Οι χρήστες μπορούν να λάβουν συμβουλές από άτομα που τους μοιάζουν, ανεξαρτήτως χρώματος επιδερμίδας. Δημοφιλείς μαύροι manfluencers απευθύνονται σε μαύρους άνδρες χρησιμοποιώντας λόγο κοινωνικής δικαιοσύνης, ενώ διατηρούν μισογυνιστική, ομοφοβική και τρανσφοβική στάση. Αλλοι manfluencers δηλώνουν ότι έχουν ασπαστεί το Ισλάμ, διευρύνοντας την απήχηση της ανδρόσφαιρας. Το κίνημα αποδεικνύει ότι μπορεί να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες διαθέσεις και αγορές.
Το γυναικείο ισοδύναμο
Ταυτόχρονα, όμως, παρατηρείται αύξηση και του γυναικείου αντιφεμινιστικού ρεύματος: τα αποκαλούμενα «trad» γυναικών (εκ του traditional-παραδοσιακές γυναίκες) προωθούν την παραδοσιακή οικογενειακή ζωή και την υποταγή στον σύζυγο. Οι επιλογές τους επηρεάζονται από κοινωνικοοικονομικές συνθήκες και αντικατοπτρίζουν μια πατριαρχική συμφωνία, βάσει της οποίας ο σύζυγος είναι «αφέντης».
Ιδεολογία και βιομηχανία
Η ανδρόσφαιρα πρέπει να εξεταστεί τόσο ως ιδεολογία όσο και ως βιομηχανία. Οι manfluencers και οι ιδεολογικοί επιχειρηματίες λειτουργούν σε μια ψηφιακή οικονομία προσοχής, που μετατρέπει την ανθρώπινη ανασφάλεια σε κεφάλαιο. Καθώς το οικοσύστημα διαφοροποιείται και γίνεται ιδεολογικά ασταθές, η ανάγκη να εκπαιδευτούν αγόρια και άνδρες σε ψευδείς ειδήσεις όσον αφορά το φύλο, την ψυχική υγεία, την κακοποίηση και τους μηχανισμούς των κοινωνικών μέσων, γίνεται ολοένα πιο επιτακτική.
Μόνο μέσω κατανόησης αυτής της εμπορευματοποίησης της δυσαρέσκειας, και ανάπτυξης κριτικής ικανότητας από τους νέους άνδρες, θα μπορέσει να δημιουργηθεί μια πιο υγιής και ισότιμη διαδικτυακή κουλτούρα.