Δεν ξέρω σε σας αν χιόνισε, σε μας εδώ, πάντως, όχι. Παρ’ όλα αυτά, σαν καλοί πολίτες που παρακολουθούμε επισταμένως τις προγνώσεις του καιρού, είχαμε ξεσκονίσει τα σκι, είχαμε αφήσει λίγη τροφή στη βεράντα για τον πιγκουίνο και περιμέναμε την πολική φωτοβολίδα να περάσει από πάνω μας. Τι είναι η πολική φωτοβολίδα; Παλιά το λέγαμε «παγωνιά», αλλά ακόμη και το να μιλάς για τον καιρό έχει δυσκολέψει στις ημέρες μας. Οπως και να τον παρακολουθείς.
Διότι υπάρχουν πλέον δεκάδες μετεωρολόγοι, τηλεοπτικοί, ραδιοφωνικοί, σοσιαλμιντιακοί, επαγγελματίες, ερασιτέχνες και άλλοι, κι αυτό δεν θα ήταν πρόβλημα εάν συμφωνούσαν μεταξύ τους, έστω και κατά προσέγγιση. Επίσης, όλοι αυτοί φαίνεται σαν να επιδίδονται σε έναν άτυπο διαγωνισμό ποιος θα μας τρομάξει περισσότερο, προβλέποντας καιρικούς Αρμαγεδδώνες με παράξενα ονόματα κι ακόμη πιο παράξενα και ακατανόητα φαινόμενα.
Οι προγνώσεις του καιρού έχουν ξεφύγει πλέον από το παλιό, κλασικό πεντάλεπτο στις ειδήσεις και έχουν περάσει σε εξωπραγματικές σφαίρες ενασχόλησης: Χιονίζει στη Φλώρινα και βγαίνει «έκτακτο»· κάθε μισή ώρα κάποιος σου υπενθυμίζει ότι θα γίνεις Σιβηρία· φοβάσαι να βγεις από το σπίτι σου μη σε φάνε οι πολικές αρκούδες. Μετά, κάποιοι τσακώνονται μεταξύ τους, διότι τα μοντέλα τους δεν συμφωνούν, όσο κάποιοι άλλοι εξηγούν με ατελείωτα, ακατανόητα κατεβατά γιατί τα δικά τους έπεσαν έξω.
Μεταφέρω, κάπως διστακτικά, αυτές τις σκέψεις στον μετεωρολόγο Θοδωρή Κολυδά, ο οποίος όχι μόνο δεν παρεξηγείται, αλλά υπερθεματίζει: «Εχει δημιουργηθεί μια εικονική πραγματικότητα», μου λέει, «διότι διάφοροι άνθρωποι παίρνουν τα διαθέσιμα στοιχεία, φτιάχνουν δικά τους μοντέλα και κάνουν προβλέψεις. Αυτό δεν είναι τόσο δύσκολο. Μόνο που τα στοιχεία πρέπει να επαληθεύονται διαρκώς με μετρήσεις, τις οποίες κάνει η ΕΜΥ. Αλλιώς οι προβλέψεις θα πέσουν, τελικά, έξω. Και αυτή είναι μια επίπονη δουλειά που ελάχιστοι μπαίνουν στον κόπο να κάνουν».
Τις προβλέψεις αυτές, που σπανίως είναι καθησυχαστικές, περιλαμβάνουν μετά οι τερατολάγνοι αλγόριθμοι στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και ξαφνικά το feed σου βομβαρδίζεται με πολικές φωτοβολίδες και ψυχρούς καταρράκτες που θα φέρουν τη συντέλεια και, όχι τίποτε άλλο, αλλά δεν θα έχεις καταλάβει και από τι ακριβώς πήγες.
Από κοντά και τα ΜΜΕ, που προκειμένου να ανταγωνιστούν τα social media, γίνονται τρομερά εφευρετικά προσπαθώντας να χωρέσουν σε έναν τίτλο όσο περισσότερη καταστροφή γίνεται: «Η πολική εισβολή της κακοκαιρίας Αφροξυλάνθη βάζει την Ελλάδα στον πάγο». Η μισή και βάλε Ελλάδα, στο μεταξύ, πίνει καφέ στις πλατείες με το μπουφανάκι. Και παρότι από πάνω έχει έναν ήλιο «να», ανοίγεις να διαβάσεις ειδήσεις και αυτοί επιμένουν: «Σε λευκό κλοιό η χώρα». Για άλλη χώρα θα λένε, σκέφτεσαι.
«Εάν πληκτρολογήσετε τις λέξεις “κακοκαιρία” και δίπλα ένα όνομα από αυτά που τους δίνουμε, το Google θα πάρει φωτιά», λέει ο Θοδωρής Κολυδάς. Ο ίδιος πιστεύει ότι το buzz με την ονοματοδοσία έχει βοηθήσει στο φούσκωμα αυτής της υπερβολής. «Δεν χρειάζεται ένα όνομα κάθε φορά που ο καιρός δεν είναι καλός», λέει, «χάνεται το νόημα».
Εκτός από το νόημα, χάνεται και η αξιοπιστία, σαν το παραμύθι με τον Πέτρο και τον λύκο. Το οποίο δεν είναι ακριβώς καλό, διότι οι κακοκαιρίες ενίοτε υπάρχουν και είναι και πολύ επικίνδυνες. Σκοτώνονται άνθρωποι, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχει έγκαιρη ειδοποίηση. Οταν, όμως, διαβάζεις διαρκώς για χιόνια που δεν έρχονται, καταιγίδες που δεν ξεσπούν και άλλες καταστροφολογίες που δεν πραγματώνονται, στο τέλος δεν πιστεύεις κανέναν. Ούτε το 112 όταν, τελικά, σου πει αλήθεια. Το 112 σώζει ζωές, επιβεβαιώνει και ο μετεωρολόγος, αρκεί, φυσικά, να χρησιμοποιείται σωστά.
Η πρόγνωση του καιρού είναι εργαλείο για όλους εμάς που δεν ξέρουμε μετεωρολογία. Την κοιτάμε για να οργανώσουμε τις δραστηριότητές μας και να προφυλαχθούμε, στις –ακόμη σπάνιες στη χώρα μας– περιπτώσεις που τα πράγματα φτάνουν στα άκρα. Δεν είναι πολιτικό εργαλείο, ούτε πεδίο εντυπωσιασμού. Δεν χρειάζεται φανφάρες και λογοτεχνικές ασκήσεις, αλλά ούτε και υπερπροθυμία να κλείσεις τα σχολεία, ας πούμε, όταν δεν έχεις πολύ συγκεκριμένο λόγο να το κάνεις.
Το βασικό είναι ότι πρέπει να μας προσφέρεται λιτά, κατανοητά και με αξιοπιστία. Ποιος θα κάτσει να ασχοληθεί με την πολική φωτοβολίδα και τι τον νοιάζει κιόλας; Αυτό που μας νοιάζει είναι να ξέρουμε τι καιρό θα κάνει: Θα βρέχει; Θα χιονίσει; Θα κάνει κρύο; Να πάρω ομπρέλα, ή να βγω με τη βερμούδα; Είμαστε απλοί άνθρωποι.
Ποιος μπορεί να δώσει αυτήν την απλή και έγκυρη ενημέρωση; «Η ΕΜΥ φυσικά», λέει ο Θοδωρής Κολυδάς, ο οποίος ήταν επί χρόνια μέρος του δυναμικού της. Εχουμε δώσει πολλά χρήματα ως χώρα για δορυφόρους, προσθέτει, και τα στοιχεία αυτά πρέπει να διατίθενται σε όλους τους επιστήμονες. Κυρίως, όμως, η ΕΜΥ θα πρέπει να διαθέτει τη γνώση της στο ευρύ κοινό.
«Ας ενεργοποιήσει η ΕΜΥ τους λογαριασμούς της στα social με γραφικό περιβάλλον, για καλύτερη διασπορά των έγκυρων προγνωστικών προϊόντων της. Είναι το “καλυτερο μαγαζί γωνία” αλλά χωρίς μια ωραία βιτρίνα, δεν μπορεί να “πουλήσει το εμπόρευμά” της», έγραψε πρόσφατα ο ίδιος στα ΜΚΔ.
Μέχρι να εισακουστεί και να βρούμε κι εμείς ένα ασφαλές μέρος να διαβάζουμε αυτό που πραγματικά μας ενδιαφέρει, ο διαγωνισμός των «σταρ» της μετεωρολογίας, αυτόκλητων και μη, θα συνεχιστεί, μέχρι να εξαντληθούν εντελώς τα ονόματα για τις κακοκαιρίες, τα καλολογικά στοιχεία για τα φαινόμενα, αυτοί ή εμείς.