Το πρωτότυπο εργαστήριο με τίτλο «Συλλαβίζοντας τη γλώσσα της εικόνας ή πώς να λέμε ιστορίες με εικόνες» διοργανώνει το νέο Εργαστήριο Τεχνολογίας, UTech lab, του Ιδρύματος Ευγενίδου, από τις 15 έως και τις 19 Σεπτεμβρίου 2014 και ώρες 17:00 – 20:00. Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε και υλοποιείται από τον σκηνοθέτη Χρήστο Γοδά. Δείτε τι μας είπαν ο ίδιος και η υπεύθυνη της βιβλιοθήκης του Ιδρύματος, Χαρά Μπρίντεζη.
Ποιος είναι ο σκοπός του εργαστηρίου και σε ποιους απευθύνεται;
Χαρά Μπρίντεζη: Το εργαστήριο είναι το πρώτο που ανακοινώνεται επισήμως, από τη σειρά εργαστηρίων που θα προσφέρει στο κοινό του το UTechLab, μετά τη δοκιμαστική του περίοδο. Σκοπός του UTechLab είναι να προσφέρει ερεθίσματα και να ενημερώνει τους νέους και, κυρίως, τους μαθητές γυμνασίου και λυκείου, σχετικά με τους διάφορους τομείς των σύγχρονων τεχνολογιών και να τους βοηθά να αποκτήσουν τις κατάλληλες δεξιότητες χρήσης ψηφιακών εργαλείων. Περιλαμβάνεται μεγάλη γκάμα δράσεων, από βίντεο και ψηφιακή μουσική, μέχρι ρομποτική και τρισδιάστατα γραφιστικά, τα οποία θα ανακοινωθούν σύντομα.
Το συγκεκριμένο εργαστήριο επικεντρώνεται στον κινηματογράφο και στις σύγχρονες οπτικοακουστικές τέχνες που, όπως γνωρίζετε, ενθουσιάζουν τα παιδιά. Γι’ αυτό άλλωστε, τα οπτικοακουστικά μέσα, χρησιμοποιούνται πλέον συστηματικά και ως εργαλεία μάθησης και διδασκαλίας. Έχει αποδειχθεί ότι η χρήση τους στη διδασκαλία, βοηθά τους μαθητές να προσηλώνονται, να κατανοούν βαθύτερα το αντικείμενο μάθησης αλλά και να συμμετέχουν ενεργά, να αναπτύσσουν κριτική σκέψη, να συνεργάζονται σε ομαδικές εργασίες και γενικά να γίνονται δημιουργικότεροι. Έτσι, η γνώση αυτού και συναφών αντικειμένων, θα φανεί άμεσα χρήσιμη στα παιδιά, για την υλοποίηση και σωστή παρουσίαση των σχολικών τους εργασιών και όχι μόνο. Γιατί αυτά είναι εργαλεία ζωής. Ας μην ξεχνάμε ότι, πλέον, τα οπτικοακουστικά μέσα έχουν γίνει ουσιαστικό κομμάτι της καθημερινής μας ζωής. Όπως βεβαίως, αυτό ισχύει και γενικότερα για τις σύγχρονες τεχνολογίες. Ένα άλλο σημαντικό θέμα, είναι ότι σήμερα είναι πολύ εύκολο να δημιουργήσεις ψηφιακό αποτέλεσμα. Το πρόβλημα ίσως δεν είναι να δημιουργήσεις, αλλά το πώς θα το δημιουργήσεις. Γι’ αυτό τα παιδιά θα πρέπει να μάθουν από νωρίς, να χρησιμοποιούν τα διάφορα εργαλεία με σωστό τρόπο και να ενημερωθούν για όλο το χρηστικό εύρος του τομέα που ασχολούνται αλλά και πώς μπορεί να επηρεάσει την καθημερινότητά μας. Αυτό θα κάνει και ο κ. Γόδας στο σεμινάριο που θα προσφέρει στα παιδιά.
Τι περιλαμβάνει το εργαστήριο «Συλλαβίζοντας τη γλώσσα της εικόνας ή πώς αφηγούμαστε ιστορίες με εικόνες»; Τι θα μάθουν όσοι συμμετάσχουν;
Χρήστος Γοδάς: Όσοι παρακολουθήσουν το εργαστήριο θα οικειοποιηθούν τα βασικά εργαλεία της οπτικής γλώσσας. Για παράδειγμα τι είναι σκηνή, τι είναι πλάνο, πώς ορίζονται αυτά, τα μεγέθη του κάδρου. Στη συνέχεια τα παιδιά θα προσπαθήσουν με αυτά τα εργαλεία να αρθρώσουν οπτικό λόγο. Αυτό θα γίνει στην πράξη με τη δημιουργία μιας ταινίας που με τη δική μου βοήθεια τα παιδιά θα γράψουν το σενάριο και φυσικά θα τη «γυρίσουν». Μέσα από αυτή τη διαδικασία θα ανακαλύψουν τη γραμματική και το συντακτικό της οπτικής γλώσσας που θα μπορούν να το χρησιμοποιήσουν ως δικό τους εκφραστικό μέσο. Ταυτόχρονα θα αποκτήσουν ένα πιο έμπειρο βλέμμα που θα τους υποψιάσει ή ίσως και θα τους αποκαλύψει πώς λειτουργούν τα χιλιάδες οπτικά μηνύματα που δεχόμαστε καθημερινά από τις τηλεοπτικές εικόνες και τη διαφήμιση μέχρι τα εικονομηνύματα και τα video games.
Πώς επηρεάζει μια φωτογραφία ή ένα βίντεο την ψυχολογία του χρήστη; Είναι μόνο το περιεχόμενο ή και ο τρόπος που θα διαλέξει κάποιος να το προβάλει;
Χ.Γ.: Το περιεχόμενο σαφώς επηρεάζει ενεργοποιώντας τους εννοιολογικούς μηχανισμούς του θεατή. Αυτή η διαδικασία είναι περισσότερο ορθολογική και σχετίζεται με τα βιώματα και τις καταβολές του θεατή. Ο τρόπος όμως που παρουσιάζεται και δομείται η κάθε εικόνα μπορεί να επηρεάσει έως και να διαμορφώσει πρόσκαιρα, αλλά δραστικά, την ψυχολογία του θεατή. Η δεύτερη και η τρίτη από τις πέντε βασικές δομές των εικαστικών τεχνών, η αξονική και η χρωματική – ή τονική στην περίπτωση του ασπρόμαυρου – είναι τα εργαλεία που στα χέρια του δημιουργού, ζωγράφου, γλύπτη, φωτογράφου, σκηνοθέτη μπορούν να χειραγωγήσουν την ψυχολογία του θεατή. Π.χ. η προσέγγιση ενός αυτοκινήτου στο προπορευόμενο φορτηγό που μεταφέρει κορμούς δέντρων για τις κολώνες ηλεκτροδότησης και το zoom in στις κονιώδεις αιχμές του άκρου που προεξέχει από το φορτηγό, σαφέστατα δημιουργεί αναστολή και φόβο. Η χρήση εικόνων με καμπυλόσχημους λόφους – χωρίς αιχμές- καταπράσινους στο γαλάζιο φόντο του ουρανού δημιουργούν αποδεδειγμένα στον θεατή τέτοιες συνθήκες χαλάρωσης που χρησιμοποιούνται ως επικουρικές θεραπευτικές μέθοδοι – relaxation videos – σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε εγχείριση ανοιχτής καρδιάς ή εγκεφάλου.
Λέμε: «μια εικόνα, χίλιες λέξεις». Πολλές εικόνες, ένα «ζωντανό βιβλίο»; Πώς κρατάς το ενδιαφέρον του θεατή χωρίς να τον υπερφορτώσεις με πληροφορίες;
Χ.Γ.: Επειδή ακριβώς μια εικόνα, χίλιες λέξεις, απαιτείται νομίζω μεγάλη προσοχή στη χρήση των πολλών εικόνων. Θα τολμούσα να παραβάλω τα δύο μεγέθη με τη στέρνα και τη θάλασσα: Ενώ μια εικόνα είναι χίλιες λέξεις και η χρήση της στέρνας είναι αδιαμφισβήτητη για να μη διψάμε, η αλόγιστη επαφή με τη θάλασσα μπορεί να οδηγήσει στην αφυδάτωση ή και στον πνιγμό. Θέλω να πω μ’ αυτό ότι η διαδικασία πρόσληψης της γλώσσας των λέξεων επειδή ακριβώς συγκαταλέγεται στις νοησιαρχικές λειτουργίες είναι ευκολότερα ελέγξιμη και γι’ αυτό πιο στοχευμένη. Αντίθετα, με τη γλώσσα των εικόνων που απευθύνονται και περνάνε μέσα από το θυμικό και που ως προσλαμβάνουσες αφορούν και ενεργοποιούν περισσότερο την αισθηματική πλευρά του ανθρώπου. Εκεί ακριβώς έγκειται και η υπεροπλία της τέχνης απέναντι στην επιστήμη. Ενώ η επιστήμη επιβάλλει δια του νοείν η τέχνη υποβάλλει δια του αισθάνεσθαι. Και γι΄ αυτό, όπως όλα τα υπερόπλα, θέλει προσοχή στη χρήση του.
Έχω λοιπόν την αίσθηση ότι μέσω της εννοιολογικής δομής – υπόθεση ενός έργου, το θέμα ενός πίνακα, μιας φωτογραφίας- τροφοδοτείς με πληροφορίες τον θεατή. Με τα εργαλεία του άξονα και του χρώματος, κάνεις γόνιμα τα λιβάδια της ψυχής του για να καρπίσει το μήνυμα που έστειλες. Και όλα αυτά πάντα με τον φόβο και την ταπεινότητα που πρέπει να διακατέχει τον κάθε δημιουργό ότι η έμφαση του προφανούς αποδυναμώνει το μήνυμα, ενώ η τέχνη του υπαινιγμού αξιώνει τον θεατή.
Ποιος είναι ο ρόλος της βιβλιοθήκης σε αυτό το εγχείρημά σας;
Χ.Μ.: Εξίσου σημαντικής βαρύτητας είναι η σωστή επιλογή και τεκμηρίωση των πληροφοριών που χρησιμοποιείς για να μιλήσεις με εικόνες. Ο δημιουργός π.χ. ενός ενημερωτικού ή εκπαιδευτικού βίντεο, θα πρέπει να είναι πλήρως ενημερωμένος για όλες τις πτυχές που καλύπτει το θέμα του και να έχει επιλέξει σωστά από την υπερπληθώρα πληροφοριών που μας κατακλύζει. Εδώ, έρχονται να παίξουν αποφασιστικό ρόλο οι βιβλιοθήκες, να βοηθήσουν με στοχευμένα προγράμματα δημιουργίας οπτικοακουστικού υλικού με χρήση κατάλληλης πληροφορίας.
Λίγα λόγια για τον σκηνοθέτη Χρήστο Γοδά
Γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Πειραιά με καταγωγή από τις Κυδωνίες της Μ. Ασίας. Την εποχή των εφηβικών του αναζητήσεων, ένα κυριακάτικο απόγευμα βγαίνοντας από τον κινηματογράφο Έλλη αποφάσισε στα 16 του ότι θα γίνει σκηνοθέτης. Η ταινία που είδε ήταν «Ο Τζόνι πήρε το όπλο του». Σπούδασε αρχικά Κοινωνική Θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και σκηνοθεσία κινηματογράφου στη σχολή «Λ. Σταυράκου». Συνέχισε τις μεταπτυχιακές σπουδές του (Master of Fine Arts) στο University of Miami, με υποτροφίες από το ΙΚΥ, το Ίδρυμα Ωνάση και το University of Miami.
Περισσότερες πληροφορίες εδώ και εδώ.
*Ο Αίαντας Αρτεμάκης γεννήθηκε το 1982 και είναι δημοσιογράφος και «κομπιουτεράς». Πουλάει κομπιουτεράκια στην Ομόνοια, με προτίμηση στα γιαπωνέζικα. Του αρέσει να διαβάζει και να ονειρεύεται μια γερή δημοκρατία. Παντρεύτηκε το 1989 τον καλό του φίλο, Amstramd 1512. Δυστυχώς από τότε, έχει αλλάξει πολλούς αγαπημένους. Τώρα συζεί με έναν Z800 HP.