709
Ο Φεντερίκο Φελίνι προσέχει κάθε λεπτομέρεια στα γυρίσματα της ταινίας του «Σατυρικόν», του 1969 | Archives du 7e Art/Produzioni Europee Associati

Φελίνι, μεγαλύτερος και από τη μεγάλη οθόνη

Protagon Team Protagon Team 30 Οκτωβρίου 2018, 18:41
Ο Φεντερίκο Φελίνι προσέχει κάθε λεπτομέρεια στα γυρίσματα της ταινίας του «Σατυρικόν», του 1969
|Archives du 7e Art/Produzioni Europee Associati

Φελίνι, μεγαλύτερος και από τη μεγάλη οθόνη

Protagon Team Protagon Team 30 Οκτωβρίου 2018, 18:41

«Το μόνο μέρος του κόσμου όπου μπορείς να είσαι δικτάτορας αλλά να σε αγαπούν όλοι είναι το κινηματογραφικό πλατό. Οι κριτικοί λένε ότι οι ταινίες μου είναι κινηματογραφικός αυνανισμός. Οι ταινίες μου είναι πραγματικός αυνανισμός. Οπότε και εγώ θέλω να βρίσκονται παρόντες όσο το δυνατόν λιγότεροι» – ο Φεντερίκο Φελίνι αγαπούσε την πρόκληση, τόσο όταν έκανε ταινίες όσο και όταν μιλούσε γι’ αυτές.

Γεννήθηκε στις 20 Ιανουαρίου του 1920 στο Ρίμινι και πέθανε μια μέρα σαν και αυτή, στις 31 Οκτωβρίου 1993 στη Ρώμη. Το κοφτερό μυαλό του υπέκυψε σε απανωτά, βαριά εγκεφαλικά. Σήμερα που συμπληρώνονται 25 χρόνια από τον θάνατό του, ένα είναι το σίγουρο: το κινηματογραφικό του στυλ παραμένει αξεπέραστο. Κάποιοι άλλοι σημαντικοί ιταλοί σκηνοθέτες, όπως για παράδειγμα ο Μικελάντζελο Αντονιόνι, βρήκαν πολλούς μιμητές και συνεχιστές.

Ο Φελίνι (αριστερά) ξαπλώνει δίπλα στον Μαστρογιάνι για να του εξηγήσει τι ακριβώς θέλει από μία συγκεκριμένη σκηνή στο «8 1/2» (Archives du 7e Art/Cineriz)

Ομως το σύμπαν του Φελίνι, που αντιμετώπιζε τη ζωή σαν τσίρκο και το τσίρκο σαν ζωή, τους εφιάλτες σαν όνειρα και τις νευρώσεις σαν πλεονεκτήματα και απαραίτητα «αξεσουάρ» του ανθρώπινου ψυχισμού, είναι πολύ δύσκολο να επαναληφθεί από κάποιον άλλο σκηνοθέτη.

Ισως επειδή ο Φελίνι έβαζε τον εαυτό του σε κάθε του ταινία, τολμώντας να παραδεχτεί ότι όλες ήταν αυτοβιογραφικές. Από το εμβληματικό «8 1/2» και το θρυλικό «Dolce Vita», μέχρι το σχεδόν πορνογραφικό, και τοποθετημένο στην αρχαία Ρώμη, «Σατυρικόν».

Η σύζυγός του και μούσα του Τζουλιέτα Μασίνα, στα γυρίσματα της ταινίας «Η Ιουλιέτα των πνευμάτων» (Cineriz)

«Κάθε έργο τέχνης είναι αυτοβιογραφικό. Οπως ακριβώς το μαργαριτάρι είναι η αυτοβιογραφία που έχει να μας αφηγηθεί το κάθε στρείδι» είχε πει κάποτε.

Ο Φελίνι αποδεικνύεται σήμερα ένας σκηνοθέτης μεγαλύτερος και από τη μεγάλη οθόνη. Είναι ο δημιουργός που ξάπλωσε όλη την Ιταλία, και αργότερα ολόκληρο τον κόσμο στο ντιβάνι του ψυχαναλυτή. Μεγάλωσε σε δύσκολα χρόνια, σε εποχές όπου μεσουρανούσε ο φασισμός του Μουσολίνι. Και αποφάσισε ότι στη χρυσή δεκαετία του ’60 θα ασχολιόταν περισσότερο με την ανθρωπολογία και πολύ λιγότερο με την πολιτική μέσα από τις ταινίες του.

Με το βλέμμα στον φακό, στα γυρίσματα της ταινίας «Roma» του 1972 (Archives du 7e Art)

Οι σεξομανείς ήρωες, οι γυναίκες που απατούν και εξαπατώνται, η νοσταλγία για τη ζωή που ζεις στο εδώ και τώρα αλλά δεν τη βιώνεις όπως ακριβώς τη θέλεις, όλα υπάρχουν και θριαμβεύουν στους ασπρόμαυρους και έγχρωμους κόσμους του Φελίνι. Η «φελινική» Ιταλία των 60s είχε κάτι το ελπιδοφόρο, ακόμη και αν το εξέφραζε μέσα από κινηματογραφικούς αντιήρωες όπως ο Μαρτσέλο Μαστρογιάννι. Η «μπερλουσκονική» Ιταλία που ακολούθησε – ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι ανέλαβε τα ηνία της χώρας το 1994, έναν χρόνο μετά τον θάνατο του Φελίνι- έφερε σε πρώτο πλάνο την ασυδοσία απογυμνωμένη από κάθε αισθητική και από κάθε συναίσθημα.

Μαρτσέλο Μαστρογιάνι και Ανίτα Εκμπεργκ στην κλασική σκηνή από την εξίσου κλασική ταινία του 1960 «Dolce Vita» (Cineteca di Bologna)

Μόνο ο σκηνοθέτης Πάολο Σορεντίνο κατάφερε να πλησιάσει κάπως, έστω φτάνοντας μέχρι το κατώφλι, τη σκηνοθετική διάνοια του Φελίνι, μέσα από την ταινία «Grande Belezza». Οπως είχε πει ο ίδιος ο Σορεντίνο, η ταινία του αυτή, ήταν ένας φόρος τιμής στον Φελίνι των 60s. Ενός φιλήδονου σκηνοθέτη, που δεν αρνήθηκε ποτέ τις αδυναμίες του, και για αυτό ακριβώς τις μετέτρεψε σε δύναμη.

Ο Φελίνι με δικά του λόγια

«Δεν υπάρχει αρχή. Δεν υπάρχει τέλος. Υπάρχει μόνο ατέρμονο πάθος για τη ζωή».

«Αν υπήρχε περισσότερη σιωπή, αν μπορούσαμε όλοι να κάνουμε ησυχία, ίσως και να μπορούσαμε να καταλάβουμε κάτι».

«Ο,τι κι αν σου συμβεί, μη χάσεις ποτέ την παιδική σου αθωότητα. Είναι ό,τι πολυτιμότερο έχεις».

«Η ζωή είναι ένας συνδυασμός από μαγεία και μακαρόνια».

«Μη μου λέτε τι κάνω. Δεν θέλω να ξέρω».


«Ολοι προσποιούμαστε ότι είμαστε κυνικοί και πονηροί, αλλά με το που έρθουμε αντιμέτωποι με το πρόσωπο της αθωότητας και της αγνότητας, η κυνική μάσκα πέφτει και σπάει σε κομμάτια».

«Το να πηγαίνεις στο σινεμά είναι σαν να επιστρέφεις στη μήτρα. Κάθεσαι εκεί ακίνητος και χαμένος μέσα στο σκοτάδι, περιμένοντας τη ζωή να εμφανιστεί στην οθόνη. Ο καθένας πρέπει να πηγαίνει στο σινεμά με την αθωότητα ενός εμβρύου».