971
Το έργο «Καθαρίζοντας τις κουρτίνες» της Μάρθα Ρόσλερ, φωτομοντάζ από τη σειρά «Το όμορφο σπίτι: Φέρνοντας τον πόλεμο στο σπίτι», 1967-72 | ©Martha Rosler, courtesy of the artist and Mitchell-Innes Nash, New York

Βιετνάμ: Ο πόλεμος με τα μάτια των καλλιτεχνών

Protagon Team Protagon Team 15 Απριλίου 2019, 16:00
Το έργο «Καθαρίζοντας τις κουρτίνες» της Μάρθα Ρόσλερ, φωτομοντάζ από τη σειρά «Το όμορφο σπίτι: Φέρνοντας τον πόλεμο στο σπίτι», 1967-72
|©Martha Rosler, courtesy of the artist and Mitchell-Innes Nash, New York

Βιετνάμ: Ο πόλεμος με τα μάτια των καλλιτεχνών

Protagon Team Protagon Team 15 Απριλίου 2019, 16:00

Την «ξεχασμένη» στις ΗΠΑ τέχνη της διαμαρτυρίας φέρνουν ξανά στο προσκήνιο δύο εκθέσεις που γίνονται αυτές τις ημέρες στο Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Σμιθσόνιαν, στην Ουάσινγκτον.

«Οι καλλιτέχνες απαντούν: Η αμερικανική τέχνη και ο πόλεμος του Βιετνάμ, 1965-1975» είναι μία μεγάλη έκθεση με έργα καλλιτεχνών από μία εποχή που η Αμερική «κινδύνευε να χάσει την ψυχή της και οι αμερικανοί καλλιτέχνες προσπαθούσαν να σώσουν τη δική τους, αποκηρύσσοντας έναν πόλεμο που τον θεωρούσαν ρατσιστικό», γράφει ο κριτικός τέχνης των New York Times, Χόλαντ Κότερ.

«Από όλες τις εκθέσεις για τη δεκαετία του ’60, που έχω δει τελευταία, αυτή είναι η καλύτερη, που αντανακλά την εποχή της, και σχετίζεται με το παρόν», λέει ο βραβευμένος με Πούλιτζερ δημοσιογράφος.

«Το μνημείο του μη πολέμου» του Εντουαρντ Κίνχολτζ (1970-72) – Kienholz. Courtecy of L.A. Louver, Venice, CA. Photo by Sheldan C. Collins

Εξίσου σημαντική είναι η δεύτερη έκθεση που την συμπληρώνει, με τον τίτλο: «Τίφανι Τσανγκ: Βιετνάμ, το παρελθόν είναι πρόλογος». Πρόκειται για μία άποψη της εποχής του πολέμου μέσα από τα μάτια Βιετναμέζων, που βρίσκονταν στις ΗΠΑ. Τη δεκαετία του ’60, ελάχιστα μουσεία θα τολμούσαν να κάνουν τέτοια έκθεση.

Η αμερικανική εμπλοκή στο Βιετνάμ ξεκίνησε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά ελάχιστοι το γνώριζαν. Ομως το 1965, όταν ο Λίντον Τζόνσον έστειλε στρατό στη Νοτιοανατολική Ασία, οι περισσότεροι Αμερικανοί έστρεψαν την προσοχή τους σε αυτό το σημείο του πλανήτη. Το ίδιο και οι καλλιτέχνες.

Ανάμεσα στους πρώτους που αντέδρασαν, ήταν ο Λίον Γκόλαμπ, στη Νέα Υόρκη, που διαδήλωνε στους δρόμους κατά του πολέμου και ζωγράφιζε σκληρές σκηνές από τον πόλεμο. Το ίδιο και ο Γουόλι Χέντρικ, στο Σαν Φρανσίσκο, βετεράνος του Πολέμου της Κορέας, που έγινε οπαδός του κινήματος των μπίτνικ, και από το 1957 κιόλας, άρχισε να ζωγραφίζει αφηρημένους πίνακες σε μαύρο χρώμα, τους οποίους ονόμασε «Βιετνάμ», αντικατοπτρίζοντας «την αμερικανική ψυχή».

Ο πίνακας «Βιετνάμ ΙΙ» του Λίον Γκόλαμπ (1973) – © 2018 The Nancy Spero and Leon Golub Foundation for the Arts/Licensed by VAGA at Artists Rights Society (ARS), NY; Tate, London
Το «Δωμάτιο το Πολέμου» του Γουόλι Χέντρικ (1967-68) – Wally Hendrick Estate and The Box, LA, Photo ©Fredrik Nilsen Studio

Στην έκθεση παρουσιάζεται και ο Ιάπωνας Ον Καβάρα, που είχε τραυματιστεί κατά τον βομβαρδισμό της Χιροσίμα, ο οποίος, το 1966, ζωγράφισε μία σειρά από πίνακες με ημερομηνίες, που έδειχναν ένα ρολόι να μετρά αντίστροφα. Λίγο νωρίτερα, είχε ζωγραφίσει το τρίπτυχο που παρουσιάζεται στο μουσείο, με πίνακες σε κόκκινο χρώμα να γράφουν «Ενα πράγμα», «1965» και «Βιετνάμ».

«Τίτλος» του Ον Καβάρα (1965) – One Million Years Foundation and David Zwirner

Στα μέσα της δεκαετίας του ’60, όταν ήταν της μόδας να είσαι «cool», η ποπ και ο μινιμαλισμός κυριαρχούσαν στην καλλιτεχνική σκηνή. Καθώς όμως, ο πόλεμος άρχισε να γεμίζει τις οθόνες και τα πρωτοσέλιδα, άφησε τη σφραγίδα του και στην τέχνη. Πίνακες με βομβαρδιστικά στο σχήμα εντόμων της Νάνσι Σπίρο, με φαλούς με τα χρώματα της αστερόεσσας της Τζούντιθ Μπέρνστιν, με καρτούν που θύμιζαν κάτι από Γκερνίκα του Πικάσο, σε πιο ποπ εκδοχή του Πίτερ Σαούλ.

Το έργο «Θύματα πάνω στους έλικες ελικοπτέρων» της Νάνσι Σπέρο (1968) – The Nancy Spero and Leon Golub Foundation for the Arts/Licensed by VAGA at Artists Rights Society (ARS), ΝΥ, Courtesy Galerie Lelong & Co.
«Προπόνηση σκοποβολής» του Πίτερ Σολ, (1968) – ©Peter Saul, Hirshhorn Museum and Sculpture Garden by Cathy Garver

Ακόμα και αυτοί που μέχρι τότε, δεν καταπιάνονταν με πολιτικά ζητήματα στην τέχνη τους, ένωσαν τις φωνές τους με το κίνημα διαμαρτυρίας, όπως ο Φίλιπ Γκάστον με τα ειρωνικά του σκίτσα για τον Ρίτσαρντ Νίξον.

Ο μινιμαλιστής Νταν Φλάβιν δημιούργησε ένα από τα πιο «αποκρουστικά» έργα τέχνης της εποχής. Από εγχειρίδιο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου με ιατρικές συμβουλές, πήρε μία φωτογραφία στρατιώτη του οποίου είχε διαλυθεί το κάτω μέρος του προσώπου, από σφαίρα, και έγραψε δίπλα «Δεν ήταν τίποτα σημαντικό, κύριε».

«Μνημείο 4 για εκείνους που σκοτώθηκαν σε ενέδρα (στον P.K. που μου θύμισε τον θάνατο), έργο του Νταν Φλάβιν το 1966 – Stephen Flavin/Artists Rights Society (ARS), New York, photo courtecy David Zwirner

Μία ομάδα καλλιτεχνών πήρε μία φωτογραφία του αμερικανικού στρατού, με πτώματα σφαγμένων γυναικών και παιδιών σε χαντάκι του Μάι Λάι, της έβαλε τον τίτλο «Και μωρά; Και μωρά» και την έκανε πόστερ μοιράζοντάς την σε 50.000 αντίτυπα για να διαδώσει την πραγματικότητα ενός μισητού πολέμου.

«Η ζωή μου», έργο του Τζέσι Τρεβίνο (1971-73), που πολέμησε στο Βιετνάμ και έχασε το χέρι του. Ο καλλιτέχνης έχει ζωγραφίσει τον εαυτό του μέσα στον πίνακα ως στρατιώτη, πριν από τον τραυματισμό του – Gabriel Quintero Velasquez

Στη δεύτερη έκθεση παρουσιάζονται βίντεο με μαρτυρίες Βιετναμέζων, που έζησαν τη φρίκη του πολέμου στο Βιετνάμ και αργότερα μετανάστευσαν στις ΗΠΑ. Ανθρωποι χωρίς πατρίδα, που εξιστορούν στην κάμερα αυτά που πέρασαν, άλλοι με θυμό και άλλοι με τη θλίψη αποτυπωμένη στη φωνή τους. Είναι η συγκινητική στιγμή, που συναντώνται το προσωπικό με το πολιτικό.

«Σκοτώστε για την ειρήνη», της Κάρολ Σάμερς, του 1967 – International Center of Photography
Εικόνα από το βίντεο της παράστασης «Cut Piece», που έδωσε η Γιόκο Ονο στο Κάρνεγκι Χολ της Νέας Υόρκης, το 1965 – Yoko Ono Lennon
Δείτε το βίντεο με την Μελίσα Χο, επιμελήτρια της έκθεσης:
Δείτε το βίντεο με φωτογραφίες, που συνοδεύει την έκθεση: