Επιστολή – παρέμβαση για τη διάνοιξη οδών σε δύο εκτός σχεδίου δόμησης περιοχές της Σίφνου απέστειλε ο Συνήγορος του Πολίτη σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ζητώντας να δώσουν απαντήσεις σε μία σειρά ζητημάτων.
Αφορμή για την επιστολή ήταν καταγγελία πολίτη σύμφωνα με την οποία οι εν λόγω δρόμοι στη μία περίπτωση κατέστρεψαν αρχαιολογικό χώρο, ενώ στη δεύτερη περνά σε περιοχή που έχει ενταχθεί στο Natura. Προσθέτει ακόμη ότι η διάνοιξη των συγκεκριμένων δρόμων, δεν έχει γίνει τυχαία, αλλά οφείλεται στο γεγονός ότι στις συγκεκριμένες περιοχές έχουν δοθεί και άδειες για ανέγερση κατοικιών αλλά και καταλυμάτων.
Παράλληλα ο Συνήγορος παραθέτει όλο το νομικό πλαίσιο που ισχύει σε αυτές τις περιπτώσεις, ενώ θέτει μία σειρά ερωτήματα προς απάντηση τόσο στον Δήμο Σίφνου όσο και σε όλους τους υπόλοιπους αρμόδιους φορείς.
Η επιστολή – παρέμβαση είναι η ακόλουθη:
Θέμα: Διαμαρτυρία για τη διάνοιξη οδών στη Σίφνο
Αξιότιμε κύριε Δήμαρχε,
Αξιότιμες/οι κυρίες/οι,
Ο Συνήγορος του Πολίτη στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του κατά το άρ. 103 § 9 του Συντάγματος και το ν. 3094/2003 εξετάζει αναφορά του κ. Λιόλιου Γεώργιου, ως πληρεξουσίου δικηγόρου
κατοίκων του Δήμου Σίφνου, αναφορικά με τη διάνοιξη οδών στο νησί, σε περιοχές εκτός σχεδίου πόλης.
Ειδικότερα, ο αναφερόμενος καταγγέλλει, με την από 28.01.25 αίτησή του, την παράνομη διάνοιξη δυο οδών σε περιοχές εκτός σχεδίου και συγκεκριμένα σε δύο εκτός σχεδίου δόμησης περιοχές της Σίφνου, ήτοι στην θέση Σκουριαλού ή Φιδιές κοντά στον παραδοσιακό οικισμό Βαθύ Σίφνου, καθώς και στην θέση Δίστρατα ή Πρόβαρμα, άνωθεν της θέσης Γλυφό, κοντά στον παραδοσιακό οικισμό Φάρου Σίφνου. Επίσης, αναφέρει ότι στη θέση Δίστρατα ή Πρόβαρμα Φάρου, η διάνοιξη του δρόμου κατέστρεψε, σε τουλάχιστον δύο σημεία του, το αρχαίο και προστατευόμενο ως μνημείο μονοπάτι 2 που ξεκινάει από το Κάστρο και καταλήγει στον οικισμό του Φάρου, ενώ στην περιοχή Φιδιές ή Σκουριαλού ο παρανόμως διανοιχθείς δρόμος διασχίζει τμήμα κηρυγμένης περιοχής Natura (GR 4220008 – Σίφνος: Προφήτης Ηλίας μέχρι δυτικές ακτές και θαλάσσια περιοχή). Τέλος, τονίζει ότι οι εν λόγοι οδοί διανοίχθηκαν στο πλαίσιο σκοπούμενης ανέγερσης κατοικιών/καταλυμάτων, για τα οποία έχουν εκδοθεί οικοδομικές άδειες.
Όροι Δόμησης/ Περιβαλλοντική προστασία Σίφνου:
Για τους όρους δόμησης στο νησί της Σίφνου έχει εκδοθεί το από 16.07.02 ΠΔ «Ειδικοί όροι και περιορισμοί δόμησης στην εκτός ορίων οικισμών προϋφιστάμενων του έτους 1923 και στην εκτός σχεδίου περιοχή του Δήμου Σίφνου νήσου Σίφνου και της νήσου Κιτριανής» (ΦΕΚ Δ’ 668).
Συγκεκριμένα στο άρθρο 1 παρ. 3 και 4 ορίζονται τα ακόλουθα: «3. Δεν επιτρέπεται η ανέγερση κατοικιών σε γήπεδα που δεν έχουν απ’ ευθείας πρόσβαση από δημόσια οδό και πρόσωπο επί αυτής τουλάχιστον 10 μέτρα. Τυχόν υπάρχουσες διατάξεις που ορίζουν μεγαλύτερο πρόσωπο εξακολουθούν να ισχύουν. 4. Τα ανεγερθησόμενα κτίρια οποιασδήποτε χρήσης πρέπει να απέχουν: α) 25 μ. τουλάχιστον από άξονα οδικού δικτύου και μονοπατιών. β) 25 μ. τουλάχιστον από την Οριογραμμή των ρεμάτων εκτός αν ειδικές διατάξεις ορίζουν μεγαλύτερες αποστάσεις Σε καμία περίπτωση η απόσταση δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 15 μ. από το πρόσωπο του γηπέδου επί της οδού».
Υπό εκπόνηση βρίσκεται το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο του νησιού, ενώ στην υπ’ αριθμ. 185/2024 απόφαση του ΔΣ έχει τονιστεί η ανάγκη τροποποίησης του ως άνω ΠΔ για τους όρους δόμησης. Επίσης, το σύνολο του νησιού έχει κηρυχθεί ως τοπίο ιδιαιτέρου φυσικού κάλους (ΤΙΦΚ- T5010090) βάσει των διατάξεων του παλαιού αρχαιολογικού νόμου. Τέλος, μεγάλο τμήμα του νησιού είναι περιοχή Νatura 2000.
Διάνοιξη οδών/ περιβαλλοντική αδειοδότηση:
Το ΣτΕ έχει τονίσει την προέχουσα ιδιότητα των νησιών ως απομονωμένων οικοσυστημάτων, με χαρακτηριστικό την ενότητα και τη λιτή συμμετρία του τοπίου τους, τα οποία, ως εκ τούτου, έχουν εύθραυστη ισορροπία και αποσταθεροποιούνται εύκολα από εξωγενείς παρεμβάσεις. Άρα, το οδικό δίκτυο οφείλει να υπόκειται σε συνολικό σχεδιασμό και διαχείριση, τόσο σε επίπεδο εθνικών ή επαρχιακών οδών, όσο και σε επίπεδο δημοτικών ή κοινοτικών οδών (ΣτΕ 665/2018, 2063/2018). Εξάλλου, δεν υπάρχει νομοθετικό έρεισμα για τον περιστασιακό χαρακτηρισμό οδών ως δημοτικών ή κοινοτικών (και αγροτικών) και, ως εκ τούτου, οι αρμόδιοι Ο.Τ.Α. δεν νομιμοποιούνται να αναγνωρίζουν δημοτικές ή κοινοτικές και αγροτικές οδούς και να αποφαίνονται επί της κοινοχρησίας τους (ΣτΕ2462/2014, 350/2024). Σε κάθε περίπτωση, η περιβαλλοντική αδειοδότηση κοινοχρήστων οδών, προϋποθέτει την πρόβλεψή τους στον χωροταξικό σχεδιασμό (ΥΠΕΝ ΔΠΟΛΣ/130261/3428/10.01.23).
Διάνοιξη οδών σε δασικές εκτάσεις:
Με την υπ’ αριθ. 1795/2019 Απόφαση του ΣτΕ, κρίθηκαν τα εξής: «6. Επειδή, από τα άρθρα 24 παρ. 1 και 117 παρ. 3 του Συντάγματος προκύπτει ότι τόσο τα δημόσια όσο και τα ιδιωτικά δάση και οι δασικές εν γένει εκτάσεις υπάγονται, ως φυσικά αγαθά και ανεξαρτήτως της ειδικότερης ονομασίας τους ή της θέσης τους σε σχέση προς οικιστικά κέντρα ή άλλους χώρους, σε ιδιαίτερο προστατευτικό καθεστώς προκειμένου να διατηρηθεί η κατά τον προορισμό χρήση τους και να διαφυλαχθεί η φυσική και βιολογική ισορροπία (ΣτΕ 2770/1998 κ.ά.)… Από τον συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων προκύπτει ότι η κατά το άρθρο 48 παρ. 1 του ν. 998/79 διάνοιξη δημόσιας οδού διά μέσου δάσους ή δασικής εκτάσεως είναι επιτρεπτή μόνον ως εξαιρετικό μέτρο το οποίο επιβάλλεται για λόγους σπουδαίου δημοσίου συμφέροντος, που θεμελιώνεται και αιτιολογείται επαρκώς πάντοτε δε ύστερα από περιβαλλοντική μελέτη, που διασφαλίζει πλήρως την προστασία του δάσους καθώς και την χλωρίδα και άγρια πανίδα που υπάρχει σ’ αυτό. Η ύπαρξη ή μη του ανωτέρω δημόσιου συμφέροντος υπόκειται στον έλεγχο του ακυρωτικού δικαστού, ο οποίος εκτιμά και τα μέγιστα ανεκτά όρια αλλοιώσεως του φυσικού περιβάλλοντος που μπορεί να επιφέρει η διάνοιξη της οδού. Τέτοιος λόγος σπουδαίου δημοσίου συμφέροντος είναι, προδήλως, η πυρασφάλεια του ίδιου του δάσους, υπό την προϋπόθεση ότι η χάρη αυτής διάνοιξη της οδού γίνεται στο πλαίσιο συνολικής μελέτης πυροπροστασίας του δάσους, όχι, όμως, και η εξυπηρέτηση ακίνητης ιδιοκτησίας, της οποίας, μάλιστα, δεν προκύπτει η χρήση (ΣτΕ 2770/1998, 772/1992)».
Έργα εντός περιοχών Natura 2000:
Σύμφωνα με το άρθρο 27 παρ. 5 του ν. 4685/2020, ως αυτός ισχύει, εκτός εάν υφίστανται αυστηρότερες προβλέψεις για συγκεκριμένες κατηγορίες έργων: «Για τη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών o ΟΦΥΠΕΚΑ: ιστ) Γνωμοδοτεί για τη δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων κάθε έργου και δραστηριότητας που εμπίπτει στις προστατευόμενες περιοχές ευθύνης του, τα οποία δύνανται να επηρεάσουν την ακεραιότητα της περιοχής και των προστατευτέων αντικείμενων. Ειδικά για τα έργα και τις δραστηριότητες κατηγορίας Α του ν. 4014/2011 (Α’ 209), γνωμοδοτεί ως ανωτέρω προς τη Γενική Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Πολιτικής του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Επιπλέον, γνωμοδοτεί μέσα σε δεκαπέντε (15) ημέρες από την έγγραφη ενημέρωσή του από τις αρμόδιες αρχές για έργα και δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα στις προστατευόμενες περιοχές ευθύνης του, αλλά δεν υπόκεινται στη διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης. Η γνωμοδότηση αυτή γίνεται σύμφωνα με τις προβλέψεις των σχεδίων διαχείρισης της παρ. 3 του άρθρου 21 του ν. 1650/1986 (Α’ 160) ή των αποφάσεων της παρ. 6 του άρθρου 21 του ν. 1650/1986, αν αυτές έχουν εκδοθεί».
Προστασία αρχαιοτήτων:
Σχετικά με την προστασία των μνημείων αναφέρουμε το άρθρο 6 παρ. 1 του ν. 4858/21 (Κύρωση Κώδικα νομοθεσίας για την προστασία των αρχαιοτήτων και εν γένει της πολιτιστικής κληρονομιάς) το οποίο προβλέπει τα εξής: «Στα ακίνητα μνημεία περιλαμβάνονται: α) τα αρχαία που χρονολογούνται έως και το 1830, β) τα νεότερα πολιτιστικά αγαθά που είναι προγενέστερα των εκάστοτε τελευταίων εκατό ετών και χαρακτηρίζονται μνημεία λόγω της αρχιτεκτονικής, πολεοδομικής, κοινωνικής, εθνολογικής, λαογραφικής, τεχνικής, βιομηχανικής ή εν γένει ιστορικής, καλλιτεχνικής ή επιστημονικής σημασίας τους, γ) τα νεότερα πολιτιστικά αγαθά που ανάγονται στην περίοδο των εκάστοτε τελευταίων εκατό ετών και χαρακτηρίζονται μνημεία λόγω της ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, πολεοδομικής, κοινωνικής, εθνολογικής, λαογραφικής, τεχνικής, βιομηχανικής ή εν γένει ιστορικής, καλλιτεχνικής ή επιστημονικής σημασίας τους». Εν συνεχεία στην παρ. 4 αναφέρεται ότι: «Τα αρχαία ακίνητα μνημεία προστατεύονται από τον νόμο χωρίς να απαιτείται η έκδοση οποιασδήποτε διοικητικής πράξης. Τα ακίνητα των περ. β) και γ) της παρ. 1 χαρακτηρίζονται μνημεία με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, που εκδίδεται ύστερα από εισήγηση της Υπηρεσίας και γνώμη του Συμβουλίου και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως». Στο άρθρο 10 παρ. 1 του ιδίου νόμου ορίζεται ότι απαγορεύεται κάθε ενέργεια σε ακίνητο μνημείο, η οποία είναι δυνατόν να επιφέρει με άμεσο ή έμμεσο τρόπο καταστροφή, βλάβη, ρύπανση ή αλλοίωση της μορφής του. Επίσης, στην παρ. 4 του ως άνων άρθρου προβλέπεται ότι για κάθε εργασία, επέμβαση ή αλλαγή χρήσης σε ακίνητα μνημεία, ακόμη και αν δεν επέρχεται κάποια από τις συνέπειες της παρ. 1 σε αυτά, απαιτείται έγκριση που χορηγείται με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου. Στο άρθρο 56 του ν. 4858/21 ορίζεται ότι «Όποιος καταστρέφει, βλάπτει, ρυπαίνει, καθιστά ανέφικτη ή δυσχερή τη χρήση ή αλλοιώνει τη μορφή μνημείου ή ανήκοντος σε συλλογή μουσείου πολιτιστικού αγαθού ή πολιτιστικού αγαθού που έχει τοποθετηθεί σε ανοικτό ή κλειστό δημόσιο, δημοτικό ή κοινόχρηστο χώρο τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον δύο (2) ετών, αν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη. Αν το μνημείο ανήκει στον δράστη, επιβάλλεται φυλάκιση μέχρι τριών (3) ετών».
Προστασία μονοπατιών:
Με τις υπ’ αριθμ. πρωτ.: 215Α/08.05.07, 460/06.11.08 και 373/03.09.09 Νομαρχιακές Αποφάσεις χαρακτηρίστηκαν Τμήματα Επιλεγμένων Δικτύων Παλαιών Ημιονικών Οδών και Μονοπατιών ως Διαδρομές Πολιτιστικού Ενδιαφέροντος στο Νομό Κυκλάδων. Με την ΥΑ 151344/165/2017 καθορίστηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές χάραξης, σήμανσης, διάνοιξης και συντήρησης των ορειβατικών πεζοπορικών μονοπατιών.
Προστασία Τοπίου:
Ως προς την προστασία του Τοπίου συνολικά, το 2010, με το ν. 3827/10, τέθηκε σε ισχύ στην Ελλάδα η Ευρωπαϊκή Σύμβαση του Τοπίου ή Σύμβαση της Φλωρεντίας. Το Συμβούλιο της Ευρώπης όρισε ως τοπίο την περιοχή που αντιλαμβάνεται ο άνθρωπος ως «αποτέλεσμα της δράσης και αλληλεπίδρασης φυσικών και /ή ανθρωπογενών παραγόντων». Αντίστοιχα, η προστασία του τοπίου επιτυγχάνεται μέσα από δράσεις για να συντηρηθούν και να διατηρηθούν τα σημαντικά ή ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που δικαιολογούνται από την αξία του ως κληρονομιάς, η οποία πηγάζει από τη φυσική του διαμόρφωση και/ή από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Στο σχέδιο Εθνικής Στρατηγικής για τη βιοποικιλότητα αναγνωρίζεται ότι τα τοπία αντικατοπτρίζουν, μεταξύ άλλων, την αλληλεπίδραση ανθρώπων και φύσης και αποτελούν σημαντικό μέρος της ποιότητας ζωής των ανθρώπων, συμβάλλοντας στην ευημερία τους. Η Πολιτική του Τοπίου προβλέπεται να ενσωματωθεί σε όλες τις τομεακές πολιτικές και δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση του τοπίου εκτός προστατευόμενων περιοχών.
Με βάση όλα τα ανωτέρω παρακαλούμε για τα ακόλουθα:
- Ο Δήμος Σίφνου παρακαλείται να μας ενημερώσει σχετικά με τη διάνοιξη των εν λόγω οδών και συγκεκριμένα εάν αυτές βρίσκονται εντός δημοσίων/ δημοτικών εκτάσεων, καθώς και εάν γνωρίζει τους υπευθύνους της διάνοιξης.
- Η Δ/νση Δασών Κυκλάδων και το Δασονομείο Νάξου να μας ενημερώσουν εάν τμήματα των οδών βρίσκονται εντός δάσους ή δασικής έκτασης. Σε καταφατική περίπτωση παρακαλούμε να πληροφορηθούμε εάν έχουν ζητηθεί εγκρίσεις από τη δασική υπηρεσία. Τέλος, σε περίπτωση που έχουν πραγματοποιηθεί παράνομες επεμβάσεις εντός δασικής έκτασης παρακαλούμε για την έκδοση πρωτοκόλλων διοικητικής αποβολής και αποζημίωσης χρήσης δημόσιας έκτασης, καθώς και για την παραπομπή των υπευθύνων στις διωκτικές αρχές.
- Το Γραφείο Περιβάλλοντος και Υδροοικονομίας Νάξου Περιφέρειας Ν. Αιγαίου να προβεί σε αυτοψία προκειμένου να διαπιστώσει εάν υφίσταται περιβαλλοντική υποβάθμιση, καθώς και εάν απαιτούνταν περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις για τις συγκεκριμένες διανοίξεις. Σε περίπτωση διαπίστωσης παραβάσεων παρακαλούμε για τις ενέργειές σας βάσει του ΜΕΣ. Επίσης, δεδομένου ότι, ως καταγγέλλεται, τμήμα του ενός εκ των δύο δρόμων διέρχεται από περιοχή δικτύου Natura 2000, παρακαλούμε να εκτιμήσετε και να μας πληροφορήσετε, αποστέλλοντας τη σχετική σας απάντηση παράλληλα στο ΣΥΓΑΠΕΖ του ΥΠΕΝ, εάν υφίσταται περιβαλλοντική ζημία σύμφωνα με το ΠΔ 148/2009.
- Το Τμήμα Πολιτισμού και Αθλητισμού Περιφέρειας Ν. Αιγαίου να μας γνωρίσει εάν το συγκεκριμένο μονοπάτι που ξεκινάει από το Κάστρο και καταλήγει στον οικισμό του Φάρου, ανήκει στα προστατευόμενα μονοπάτια.
- Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων να μας ενημερώσει για τυχόν εγκρίσεις τις οποίες χορήγησε για τη διάνοιξη του δρόμου στην θέση Δίστρατα ή Πρόβαρμα Φάρου και εάν τμήμα της περιοχής εντάσσεται στις διατάξεις περί προστασίας των αρχαιοτήτων. Σε καταφατική περίπτωση και εφόσον δεν έχουν χορηγηθεί οι απαιτούμενες εγκρίσεις παρακαλούμε για τη διενέργεια αυτοψίας για να διαπιστωθεί εάν υφίσταται καταστροφή μνημείου, καθώς και για την ενεργοποίηση των κυρωτικών διατάξεων του αρχαιολογικού νόμου.
- Ο ΟΦΥΠΕΚΑ να μας ενημερώσει εάν ζητήθηκε και χορηγήθηκε γνωμοδότηση του φορέα για τη διάνοιξη του δρόμου που διέρχεται από τη θέση Φιδιές ή Σκουριαλού, η οποία καταγγέλλεται ότι βρίσκεται εντός της ευρύτερης περιοχής Natura 2000. Προς διευκόλυνση των υπηρεσιών, συνημμένα με την παρούσα επιστολή, αποστέλλεται το φωτογραφικό υλικό, το οποίο κατατέθηκε με την αναφορά. Σε αναμονή των ενεργειών και έγγραφων απαντήσεών σας, παραμένουμε στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε σχετική πληροφορία ή διευκρίνιση.
Με τιμή
Δάφνη Φιλιππάκη
Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη
Κοινοποίηση:
ΣΥΓΑΠΕΖ
sygapez@prv.ypeka.gr
ΛΙΟΛΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
lioliosg@gmail.com