Η βία που συνδέεται με το οργανωμένο μεταναστευτικό έγκλημα αυξάνεται στη Σερβία και σε χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, καθώς οι διακινητές χρησιμοποιούν συγκεκριμένες διαδρομές αυτών των κρατών για να μεταφέρουν παράνομα μετανάστες στη Δυτική Ευρώπη – όπου πολλοί ελπίζουν να τους χορηγηθεί άσυλο.
Δημοσίευμα της Telegraph αναφέρει ότι, σύμφωνα με τους ειδικούς, η έξαρση της βίας δείχνει πως οι αυστηρότεροι συνοριακοί έλεγχοι και οι πολιτικές κατά της παράνομης διακίνησης ανθρώπων στην Ευρώπη έχουν γυρίσει μπούμερανγκ. Αντί να διαταράξει τις συμμορίες, η προσέγγιση αυτή τις ενισχύει και τις κάνει πιο κερδοφόρες, καθώς οι μετανάστες εξαρτώνται περισσότερο από ποτέ από τους διακινητές για να επισπεύδουν τα ταξίδια τους.
Διακινητές με έδρα την Τουρκία, που στέλνουν ανθρώπους κατά μήκος της διαδρομής στα δυτικά Βαλκάνια, αναφέρουν στην Telegraph ότι η αυστηρότερη φύλαξη των συνόρων απλώς δημιουργεί μεγαλύτερη ζήτηση για τις υπηρεσίες τους. Το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να προσαρμόσουν τις μεθόδους τους.
Ολα αυτά συμβαίνουν την ώρα που η κυβέρνηση του Κίρ Στάρμερ στη Βρετανία αντιμετωπίζει την παράτυπη μετανάστευση χρηματοδοτώντας ξένες αρχές επιβολής του Νόμου. Δίνοντας προτεραιότητα στα Βαλκάνια, ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Εξωτερικών του, Ντέιβιντ Λάμι, επισκέφθηκαν τη Σερβία, την Αλβανία και το Κοσσυφοπέδιο τους τελευταίους μήνες για να ενισχύσουν τη συνεργασία τους για την επίλυση της κλιμακούμενης μεταναστευτικής κρίσης.
Η Σερβία δεν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά η χώρα συνορεύει με τέσσερα κράτη του μπλοκ –την Κροατία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία–, γεγονός που την καθιστά κομβικό σημείο αναφοράς για παράνομες διελεύσεις συνόρων.
Οι έλεγχοι έχουν αυξηθεί κατά μήκος αυτής της διαδρομής, καθώς είναι δημοφιλής στους Αφγανούς και στους Σύρους, τις δύο εθνικότητες μεταναστών που έφτασαν μαζικότερα από άλλες στο Ηνωμένο Βασίλειο μέσω μικρών σκαφών πέρυσι, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών και της βρετανικής κυβέρνησης.
Μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσφέρουν νομική και ανθρωπιστική βοήθεια στους πρόσφυγες και μετανάστες στη Σερβία αναφέρουν στην Telegraph ότι η παρουσία της Frontex –της συνοριακής δύναμης της ΕΕ– έχει ως συνέπεια την αύξηση των «ναύλων» των διακινητών, ωθώντας τους μετανάστες στις «υπηρεσίες» τους, καθώς τους προσφέρουν ιδιωτική στέγαση και ασφαλή μεταφορά.
Οι διακινητές χρεώνουν εξωφρενικές τιμές –έως και 15.000 ευρώ– για τη διέλευση από την Τουρκία προς Γερμανία και Γαλλία, συν μερικές χιλιάδες ευρώ επιπλέον για να διασχίσουν τη Μάγχη και να τους μεταφέρουν σε εδάφη του Ηνωμένου Βασιλείου. Η διαμονή που προσφέρουν οι διακινητές κοστίζει περίπου 11 ευρώ τη βραδιά, ποσό που προστίθεται στο υψηλό κόστος διέλευσης.
Τα ποσά αυτά απέχουν πολύ από τις τιμές του 2016, όταν οι διακινητές χρέωναν μερικές εκατοντάδες ευρώ για κάθε διέλευση των συνόρων κατά την κορύφωση της μεταναστευτικής κρίσης, εν μέρει εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου στη Συρία. Εκείνη την περίοδο οι μετανάστες ήταν σε θέση να περνούν τα σύνορα μόνοι τους χρησιμοποιώντας GPS και μέσα μαζικής μεταφοράς, με την καθοδήγηση συγγενών που είχαν κάνει το ίδιο ταξίδι νωρίτερα.
Τότε ήταν επίσης ευκολότερο να υποβάλουν αίτηση για άσυλο και να παραμείνουν σε επίσημους καταυλισμούς – γεγονός που επέτρεπε την πρόσβαση σε διάφορες υπηρεσίες, προστασία και παροχή πληροφοριών. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Telegraph, τίποτε από αυτά δεν είναι πλέον δυνατό.
Πολλά κέντρα υποδοχής έχουν κλείσει σε χώρες διέλευσης, οι οποίες έχουν υποστεί σημαντική πολιτική πίεση από το Ηνωμένο Βασίλειο και την ΕΕ για να ανακόψουν τη ροή των μεταναστών. Η Σερβία διατηρεί πλέον μόλις έξι καταυλισμούς. Πλέον οι διακινητές ελέγχουν διαφορετικά τμήματα των συνόρων και δεν επιτρέπουν στους μετανάστες να τα διασχίζουν χωρίς να πληρώσουν.
Οι μετανάστες είναι πλέον υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν τους διακινητές σε κάθε τους βήμα: από τον τόπο προσωρινής διαμονής τους, τη μεταφορά τους στις παραμεθόριες περιοχές και τη διέλευση των ίδιων των συνόρων, μέχρι τη μετακίνησή τους στην επόμενη χώρα όπου επιθυμούν να εισέλθουν. Ετσι βρίσκονται στο έλεός τους, καθώς ακόμα και ένας μικρός καβγάς με τους διακινητές ενδέχεται να έχει μοιραία έκβαση.
Αυτό φοβούνται πολλοί ότι συνέβη στο Σούρτσιν, τη γειτονιά του Βελιγραδίου όπου ένας νεκρός μετανάστης ανακαλύφθηκε μέσα σε λίμνη αίματος, σε ένα διαμέρισμα που διαφημιζόταν στο διαδίκτυο για βραχυπρόθεσμη μίσθωση. Η σερβική αστυνομία δεν έχει ολοκληρώσει την έρευνά της για το περιστατικό.
Κρησφύγετα στα περίχωρα του Βελιγραδίου φιλοξενούν μετανάστες στους επάνω ορόφους μεγάλων πολυκαταστημάτων που εμπορεύονται ρούχα και παιδικά παιχνίδια, και τα διαχειρίζονται κινέζοι πρόσφυγες που έφτασαν στη Σερβία πριν από χρόνια. Σε ένα από αυτά η Telegraph εντόπισε δύο 16χρονους Αφγανούς που δραπέτευσαν από τη χώρα τους μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία.
Ξόδεψαν 9.500 ευρώ την τελευταία τριετία για να καλύψουν σταδιακά –κάνοντας στάση ενός έτους στην Τουρκία και διασχίζοντας μέσω ξηράς τη Βουλγαρία– τα 6.500 χιλιόμετρα από το Αφγανιστάν στη Σερβία. Ελπίζουν να φθάσουν στη Γερμανία, αλλά, όπως λένε, αν συλληφθούν και εξαναγκαστούν να δώσουν τα δακτυλικά τους αποτυπώματα σε οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ, θα επιχειρήσουν να μπουν στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Με την δύναμη των διακινητών να αυξάνεται διαρκώς, ορισμένοι μετανάστες και ΜΚΟ φοβούνται ότι η βία που αντιμετωπίζουν θα ενταθεί. Η BWK, μια αφγανική συμμορία που δρα στη Σερβία και τη Βοσνία, απάγει μετανάστες υπό την απειλή όπλου και τους βασανίζει ζητώντας λύτρα έως και 10.000 ευρώ από τις οικογένειές τους πίσω στις πατρίδες τους, ώστε να τους απελευθερώσει.
Μακροπρόθεσμα, η αστυνόμευση τέτοιων συμμοριών θα γίνει ακόμη πιο δύσκολη, καθώς οι επιχειρήσεις διακίνησης μεταναστών μεταφέρονται στον υπόκοσμο, ώστε να αποφύγουν τον εντοπισμό τους από τις Αρχές. Οι διακινητές της περιοχής επικοινωνούν μέσω κρυπτογραφημένων εφαρμογών όπως το Signal και το Telegram, ενώ συχνά χρησιμοποιούν μεσάζοντες για να αποφύγουν την άμεση επαφή με τους μετανάστες-πελάτες τους.
Παράλληλα στέλνουν μικρότερες ομάδες μεταναστών μέσω πιο μυστικών διαδρομών, μετακινώντας τους μόνο τη νύχτα και περνώντας πάνω από τους συνοριακούς φράκτες με σκάλες, αφαιρώντας τμήματά τους ή ακόμα και σκάβοντας τούνελ. Σε ορισμένες περιπτώσεις αναγκάζουν τους μετανάστες να ακολουθήσουν πιο επικίνδυνες επιλογές – κρύβοντάς τους μέσα σε οχήματα ή μεταφέροντάς τους μαζί με όπλα και πυρομαχικά.
Οι κίνδυνοι τέτοιων παράνομων διαβάσεων αποδεικνύονται από τους πολλούς ανώνυμους τάφους που βρίσκονται διάσπαρτοι στη συνοριακή γραμμή της Σερβίας. Παρ’ όλα αυτά, η Frontex ισχυρίζεται ότι οι έλεγχοι στη διαδρομή των Δυτικών Βαλκανίων απέφεραν το 2024 μείωση 78% στις παράτυπες διελεύσεις προς την ΕΕ.
Είναι σαφές, ωστόσο, ότι η διαδρομή παραμένει ενεργή. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα δεδομένα είναι ελλειπή, καθώς εκατοντάδες μετανάστες διαφεύγουν των Αρχών και δεν αντικατοπτρίζονται σε αριθμούς. Οι δε παράτυποι μετανάστες δηλώνουν στην Telegraph αποφασισμένοι να συνεχίσουν να διέρχονται από τα Βαλκάνια, καθώς δεν έχουν άλλη επιλογή για να ξεφύγουν από ασταθείς καταστάσεις στην πατρίδα τους – όπως πόλεμοι, διώξεις και λιμοί.