Πριν από πεντέμισι αιώνες τυπώθηκε στη Μαγεντία (Μάιντς) το πρώτο βιβλίο μαζικής παραγωγής, από τον εφευρέτη της τυπογραφίας Johannes Gutenberg. Επρόκειτο για μία Βίβλο στα λατινικά. Από τότε δισεκατομμύρια βιβλία τυπώθηκαν, μπορεί και παραπάνω (κακόμοιρα δεντράκια). Ομήρου Ιλιάδα, Άμλετ, Ντοστογιέφσκι, Η Δίκη, Ντιντερό, Το κοινωνικό συμβόλαιο, Καβάφης, Ζαρατούστρας, Ουγκώ, Καπετάν Μιχάλης, Τhe New York Times, Life, Playboy, Bαβέλ, Mικροί ήρωες, Tεν-Τεν, Λούκι Λουκ, Σαβάλλας. Μπορεί να μην έχουν καμία σχέση μεταξύ τους αλλά όλα και όλοι έχουν σαν μακρινό πρόγονο τη Βίβλο Gutenberg.
Το βιβλίο, σαν μέσο επικοινωνίας και διάδοσης ιδεών, αποτέλεσε για αιώνες ένα ισχυρό όπλο-αγαθό της μάζας κι όχι μόνο της ελίτ. Ακόμα κι «η κουτσή Μαρία» έχει διαβάσει λίγο Καζαντζάκη, λίγο Γιάλομ κι αυτό είναι το πραγματικό όπλο του βιβλίου.
Την τελευταία δεκαετίαπαρατηρούμε το Γουτεμβέργιο να δίνει τη σκυτάλη στον κατά έξι αιώνες μικρότερό του Μαρκ Ζούκερμπεργκ, σαν αναπαράσταση του πίνακα του Μιχαήλ Αρχαγγέλου, “The creation of Adam”. Ο 27χρονος Νεοϋορκέζος Ζούκερμπεργκ, ιδρυτής του διάσημου Facebook και «newentry» στη λίστα με τους δισεκατομμυριούχους, ήρθε στην επιφάνεια σαν σύγχρονος Γουτεμβέργιος για να αντικαταστήσει το βιβλίο με την οθόνη και τα δέντρα με τα pixels. Δημιούργησε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης όπου καταργούνται οι αυστηρές έννοιες του συγγραφέα και του αναγνώστη. Όλοι μπορούν να εκφραστούν, όλοι μπορούν να ενημερωθούν.
Ένας ψηφιακός κόσμος, ένα εικονικό σπίτι με 600εκατομμύρια ενοίκους όπου όλα μοιράζονται, όλα δημοσιοποιούνται. Καμία εκκλησία, κανένα Ισλάμ δεν μπορεί να επέμβει και να χαρακτηρίσει κάτι ως αιρετικό. Ο καθένας έχει τη δύναμη του λόγου, της έκφρασης και της ενημέρωσης.
Βέβαια σε τέτοιου είδους μαζικά μέσα, υπάρχουν σημαντικά προβλήματα, όπως αυτό της ποιότητας της ενημέρωσης, της εγκυρότητας, της προστασίας προσωπικών δεδομένων. Και φυσικά το μείζον πρόβλημα της αποβλάκωσης και της καθιστικής απόλαυσης και διαμαρτυρίας. Εγώ δεν έχω Facebook για διάφορους λόγους. Αυτό όμως που βρίσκω ελκυστικό και αρκετά ενδιαφέρον είναι η δυσκολία, σχεδόν η αδυναμία να ελεγχθεί και να χειραγωγηθεί ο κόσμος μέσα από τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, όπως το Facebook ή το Twitter σε αντίθεση με τα έντυπα μέσα. Γι’ αυτό και στην Τουρκία απαγορεύεται το Youtube ή στα πρόσφατα εξεγερμένα αραβικά κράτη το Twitter. Γνωρίζουν ότι είναι ανεξέλεγκτα.
Για να σταματήσουν όμως οι δικαιολογημένες επικρίσεις κατά των κοινωνικών μέσων δικτύωσης, θα πρέπει το Facebook και η παρέα του να λειτουργήσει όπως το βιβλίο, δηλαδή στον ελεύθερο χρόνο να γίνει το μέσο για έκφραση, ενημέρωση, ανταλλαγή κι όχι το μέσο που μετατρέπει την παραμικρή ηλιθιότητα κι ανοησία σε τρόπο ζωής.